Hâkimler ve Savcılar Kurulu

Hâkimler ve Savcılar Kurulu (kısaca HSK), Türkiye'de adli ve idari yargı hâkim ve savcılarının mesleğe kabul, atama, nakil, terfi, disiplin ve denetim gibi tüm özlük işlerini yürüten, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre görev yapan anayasal bir yüksek kuruldur.^[1]

Kurul, yargı erkinin yürütme ve yasama organları karşısındaki idari bağımsızlığını temin etmek amacıyla kurulmuş olup bütçesi genel bütçe içinde özel bir tertipte yer alan bağımsız bir idari otorite niteliğindedir.

Tarihsel Gelişim

1961 Anayasası: Türk anayasa düzeninde ilk kez "Yüksek Hâkimler Kurulu" adıyla bağımsız bir kurul olarak kurulmuş; savcılar için ise ayrı bir "Yüksek Savcılar Kurulu" ihdas edilmiştir.
1982 Anayasası: Bu iki kurul birleştirilerek "Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu" (HSYK) adını almıştır. Kurulun başkanlığı Adalet Bakanına verilmiş, tabii üyesi ise Adalet Bakanlığı Müsteşarı olmuştur.
2010 Anayasa Değişikliği: Kurulun yapısı genişletilmiş; üye sayısı 7'den 22'ye, daire sayısı 3'e çıkarılmıştır. İlk derece mahkemesi hâkim ve savcılarına doğrudan üye seçme hakkı tanınmış, kurul kendi sekretaryasına ve teftiş kuruluna kavuşmuştur.
2017 Anayasa Değişikliği: Kurulun adındaki "Yüksek" ibaresi kaldırılarak "Hâkimler ve Savcılar Kurulu" yapılmış; üye sayısı 13'e, daire sayısı 2'ye düşürülmüştür. Üye seçiminde Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) belirleyici bir rol üstlenmiştir.

Hukuki Dayanak ve Teşkilat Yapısı

HSK'nin kuruluşu, görevleri ve çalışma esasları;

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 159. maddesinde,
6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kurulu Kanunu'nda,

hüküm altına alınmıştır.

Kurulun Bileşimi

HSK toplam 13 üyeden oluşur ve 2 daire hâlinde çalışır:

Tabii Üyeler (2 Üye):
- Adalet Bakanı (Kurulun Başkanıdır).
- Adalet Bakanlığı İlgili Bakan Yardımcısı (Başkanın bulunmadığı hâllerde tabii üyedir).
Cumhurbaşkanı Tarafından Seçilenler (4 Üye):
- Adli yargı hâkim ve savcıları arasından 3 üye,
- İdari yargı hâkim ve savcıları arasından 1 üye.
TBMM Tarafından Seçilenler (7 Üye):
- Yargıtay üyeleri arasından 3 üye,
- Danıştay üyeleri arasından 1 üye,
- Hukukçu öğretim üyeleri ve avukatlar arasından 3 üye (nitelikli çoğunluk ve gizli oyla seçilir).

Üyelerin görev süresi 4 yıldır. Süresi biten üye bir kez daha seçilebilir.

Çalışma Düzeni ve Daireler

Birinci Daire: Hâkim ve savcıların atama, nakil, yetkilendirme, müstemir yetki belirleme, terfi ve birinci sınıfa ayırma işlemlerini yürütür.
İkinci Daire: Disiplin cezaları, meslekten çıkarma, görevden uzaklaştırma, kovuşturma ve soruşturma izinleri ile itirazları karara bağlar.
Genel Kurul: Tüm üyelerin katılımıyla toplanır; daire kararlarına karşı yapılan itirazları kesin olarak karara bağlar, ilke kararları alır ve HSK Genel Sekreterini seçer.

Görev ve Yetkileri

Anayasa'nın 159. maddesi uyarınca Kurulun başlıca görevleri şunlardır:

Adli ve idari yargı hâkim ve savcılarını mesleğe kabul etmek,
Hâkim ve savcıların atama, nakil ve bölge tayinlerini yapmak,
Hâkimlere geçici veya sürekli mahkeme yetkisi (müstemir yetki) vermek,
Yıllık terfi ve kademe ilerlemelerini inceleyip sonuçlandırmak,
Birinci sınıfa ayırma ve birinci sınıf olma işlemlerini yürütmek,
Hâkim ve savcılar hakkında disiplin cezası uygulamak (uyarma, kınama, yer değiştirme, meslekten çıkarma),
Yargı mensupları hakkında görev suçları sebebiyle inceleme ve soruşturma izni vermek,
Yargıtay ve Danıştay üyelerini seçmek (Yargıtay üyelerinin tamamını, Danıştay üyelerinin dörtte üçünü HSK seçer),
Mahkemelerin kurulması, kaldırılması veya yargı çevrelerinin değiştirilmesi hususunda Adalet Bakanlığına görüş bildirmek.

Yargısal Denetim

Anayasa'nın 159. maddesinin 10. fıkrası uyarınca:

Kural olarak Kurulun kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz (yargı yolu kapalıdır).
Bu kuralın tek istisnası meslekten çıkarma cezasıdır. HSK Genel Kurulu tarafından verilen meslekten çıkarma cezalarına karşı Danıştay nezdinde iptal davası açılabilir.

Anayasal Statü ve İlkeler

İlke / Nitelik	Açıklama
Hâkimlik ve Savcılık Teminatı	Hâkimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe 65 yaşından önce emekliye sevk edilemez; aylık ve ödeneklerinden yoksun bırakılamaz.
Mahkemelerin Bağımsızlığı	Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; tavsiye ve telkinde bulunamaz.
Teftiş Yetkisi	Hâkim ve savcıların görevlerini kanunlara uygun yapıp yapmadıklarını denetleme yetkisi HSK Teftiş Kurulu müfettişlerine aittir.

Ayrıca Bakınız

Kaynakça

↑ Gözler, Kemal (2020). *Türk Anayasa Hukuku*. Bursa: Ekin Basım Yayın.

[1] Gözler, Kemal (2020). *Türk Anayasa Hukuku*. Bursa: Ekin Basım Yayın.

[1]