Danıştay
Danıştay, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 155 uyarınca; idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merci olan, aynı zamanda kanunla gösterilen diğer zamanlarda inceleme, danışma ve inceleme görevi yapan bağımsız bir yüksek mahkemedir.
Merkezi Ankara'da bulunan Danıştay, ülke genelinde idari hukuk kurallarının tek biçimde uygulanmasını, yorumlanmasını ve idari yargı kolunda içtihat birliğinin sağlanmasını amaçlayan en üst düzey idari yargı merciidir.
Tarihçesi
Danıştay'ın tarihsel kökeni, Osmanlı İmparatorluğu döneminde Sultan Abdülaziz saltanatında 10 Mayıs 1868 tarihinde kurulan Şura-yı Devlete dayanır. Şura-yı Devlet, hem yasama hem de idari yargı işlevlerini barındıran modern bir devlet meclisi niteliğindeydi. Cumhuriyet döneminde, 1925 yılında çıkarılan 669 sayılı Kanun ile yeniden yapılandırılmış ve 1927 yılında fiilen çalışmaya başlamıştır. Günümüzdeki işleyişini 2575 sayılı Danıştay Kanunu çerçevesinde sürdürmektedir.
Yapısı ve Organları
Danıştay, idari (danışma) ve yargısal işlevlerini yerine getirmek üzere dairelerden ve kurullardan oluşur:
- Daireler: Danıştay bünyesinde biri idari daire, diğerleri dava dairesi olmak üzere dokuz daire bulunur. Dava daireleri, idare ve vergi mahkemelerinden gelen dosyaların temyiz incelemesini yürütür. İdari daire ise başbakanlık ve bakanlıklarca gönderilen kanun tasarıları, tüzükler ve kamu hizmeti imtiyaz sözleşmeleri hakkında görüş bildirir.
- İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) ve Vergi Dava Daireleri Kurulu (VDDK): İlgili dava dairelerinin kararlarına karşı alt derece mahkemelerinin verdikleri "direnme kararlarını" inceleyen üst kurullardır.
- İçtihadı Birleştirme Kurulu: Danıştay dairelerinin veya dava daireleri kurullarının benzer olaylarda birbirine aykırı verdikleri kararları kesin olarak karara bağlayan en üst kuruldur. Bu kurulun verdiği "İçtihadı Birleştirme Kararları" Resmî Gazete'de yayımlanır ve tüm idari mahkemeleri hukuken bağlar.
Görev ve Yetkileri
Danıştay'ın kanunla belirlenmiş başlıca görevleri şunlardır:
- Temyiz İncelemesi: İdari yargı ilk derece ve istinaf (Bölge İdare Mahkemesi) mahkemelerinden verilen kararları sadece hukuka uygunluk yönünden incelemek; maddi vakıa denetimi yapmaksızın kararları onamak veya bozmak.
- İlk Derece Mahkemesi Sıfatıyla Yargılama: Cumhurbaşkanı kararlarına, bakanlıkların müşterek kararnamelerine, ülke çapında uygulanacak yönetmelik ve genel düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal ve tam yargı davalarına doğrudan ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakmak.
- Danışma ve İnceleme Görevi: Kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında düşüncesini bildirmek, idari uyuşmazlıkları çözmek ve kanunlarla kendisine verilen diğer idari görevleri yerine getirmek.
Üyelerinin Seçimi
Danıştay üyelerinin seçimi iki farklı merci tarafından gerçekleştirilir:
- Üyelerin dörtte üçü (3/4), birinci sınıfa ayrılmış idari yargı hakim ve savcıları arasından Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından seçilir.
- Üyelerin dörtte biri (1/4) ise, kanunda belirtilen niteliklere sahip üst düzey kamu görevlileri (vali, genel müdür, elçi vb.) arasından Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.
- Danıştay Başkanı, Başsavcısı, başkanvekilleri ve daire başkanları ise Danıştay Genel Kurulu tarafından kendi üyeleri arasından gizli oyla seçilir.