Türkiye Büyük Millet Meclisi
Türkiye Büyük Millet Meclisi (kısaca TBMM), Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 7 uyarınca, Türk Milleti adına yasama yetkisini kullanan tek meclisli yüksek devlet organıdır.
23 Nisan 1920 tarihinde Kurtuluş Savaşı döneminde Ankara'da kurulan TBMM, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu ilkesine dayanır. Türkiye hukuk sisteminde kanun yapma, bütçeyi onaylama ve uluslararası antlaşmaları uygun bulma yetkilerine sahip en üst kuruldur.
Tarihçesi
TBMM, Osmanlı İmparatorluğu'nun fiilen sona erme sürecinde, Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşları önderliğinde ulusal bağımsızlık mücadelesini yürütmek amacıyla kurulmuştur.
- Kuruluşu (1920): 23 Nisan 1920'de Ankara'da ilk toplantısını yapan meclis, hem yasama hem yürütme yetkilerini kendisinde toplayarak (meclis hükümeti sistemi) Kurtuluş Savaşı'nı yönetmiştir.
- Cumhuriyetin İlanı (1923): 29 Ekim 1923'te cumhuriyeti ilan ederek yeni devletin rejimini netleştirmiştir.
- Dönüşümler: Tarih boyunca 1921, 1924, 1961 ve 1982 anayasaları altındaki yapısal değişikliklerle bugünkü konumuna ulaşmıştır.
Yapısı ve Seçimler
TBMM'nin üye yapısı ve genel işleyişi anayasal hükümlerle düzenlenmiştir:
- Milletvekili Sayısı: 2017 anayasa değişikliklerinin ardından meclis, halk tarafından seçilen 600 milletvekilinden oluşur.
- Seçim Dönemi: TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri 5 yılda bir aynı gün yapılır. Seçilme yaşı 18'dir.
- Siyasi Parti Grupları: En az 20 milletvekiline sahip olan siyasi partiler mecliste grup kurma hakkına sahiptir. Gruplar, meclis komisyonlarında güçleri oranında temsil edilirler.
Görev ve Yetkileri
Anayasa'nın 87. maddesi uyarınca TBMM'nin başlıca görev ve yetkileri şunlardır:
- Kanun Koymak: Kanun tekliflerini görüşmek, kanunları kabul etmek, değiştirmek ve kaldırmak.
- Bütçe Kanunu: Merkezi yönetim bütçe kanun tekliflerini incelemek, görüşmek ve onaylamak.
- Uluslararası Antlaşmalar: Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlarla yapılan antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak.
- Savaş İlanı ve Asker Gönderme: Türk Silahlı Kuvvetleri'nin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye'de bulunmasına izin vermek, savaş ilanına karar vermek.
- Genel ve Özel Af: Üye tamsayısının beşte üç (3/5) çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilan etmek.
- Meclis Soruşturması ve Araştırması: Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında meclis soruşturması açarak onları denetlemek ve gerektiğinde Yüce Divan'a sevk etmek.
Organları
- TBMM Başkanlık Divanı: Meclis yönetimi ve oturumlarından sorumludur. TBMM Başkanı, başkanvekilleri, katip üyeler ve idare amirlerinden oluşur. TBMM Başkanı milletvekilleri arasından gizli oyla seçilir.
- Meclis Komisyonları: Kanun tekliflerinin genel kurula gelmeden önce uzmanlık alanlarına göre incelendiği alt çalışma gruplarıdır (Örn: Anayasa Komisyonu, Adalet Komisyonu, Plan ve Bütçe Komisyonu).