Mustafa Kemal Atatürk
Mustafa Kemal Atatürk (1881, Selanik - 10 Kasım 1938, İstanbul), Türk asker, devlet adamı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusudur.
I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı ordusunda görev yapmış, Çanakkale Cephesi'ndeki başarılarıyla tanınmıştır. Savaştan sonra Osmanlı İmparatorluğu'nun teslim olması ve topraklarının işgal edilmesi üzerine, 1919 yılında Samsun'a çıkarak ulusal direnişi örgütlemiş ve Kurtuluş Savaşı'nı başlatmıştır. Askeri liderliğinin yanı sıra, modern, seküler ve ulus-devlet yapısında bir cumhuriyet kurarak gerçekleştirdiği devrimlerle Türkiye'nin modernleşme sürecini yönetmiştir.
Askeri Kariyeri ve Kurtuluş Savaşı
Mustafa Kemal, askeri eğitimini Selanik, Manastır ve İstanbul'daki askeri okullarda tamamlayarak 1905 yılında Kurmay Yüzbaşı olarak mezun olmuştur.
- Çanakkale Savaşı (1915): I. Dünya Savaşı'nda 19. Tümen Komutanı olarak görev yapmış, Anafartalar ve Conkbayırı'nda kazandığı stratejik başarılar askeri kariyerinde dönüm noktası olmuştur.
- Milli Mücadele'nin Başlaması (1919): 19 Mayıs 1919'da 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a çıkmış; Amasya Genelgesi, Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi ile dağınık haldeki direniş cemiyetlerini tek bir çatı altında toplamıştır.
- Başkomutanlık ve Büyük Taarruz (1921-1922): Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından Başkomutanlık yetkisi verilmiş, Sakarya Meydan Muharebesi'ndeki başarısı nedeniyle "Gazi" unvanı ve Mareşal rütbesi almıştır. 1922 yılındaki Büyük Taarruz ile işgal güçlerini Anadolu'dan tamamen çıkarmıştır.
Siyasi Hayatı ve Cumhurbaşkanlığı
Kurtuluş Savaşı'nın askeri safhasının zaferle sonuçlanmasının ardından Mustafa Kemal, siyasi ve hukuki dönüşümlere odaklanmıştır:
- TBMM'nin Kurulması (1920): 23 Nisan 1920'de Ankara'da TBMM'yi açmış ve meclis başkanlığı görevini üstlenmiştir.
- Cumhuriyetin İlanı (1923): 29 Ekim 1923'te cumhuriyet rejimini ilan etmiş ve oy birliğiyle Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Ölümüne kadar 4 dönem üst üste bu görevi sürdürmüştür.
- Soyadı Kanunu (1934): 1934 yılında çıkarılan kanunla TBMM tarafından kendisine "Türklerin Atası" anlamına gelen "Atatürk" soyadı verilmiş ve bu soyadının başkaları tarafından kullanılması yasaklanmıştır.
Atatürk Devrimleri (İnkılaplar)
Atatürk, Türkiye'yi çağdaş medeniyetler seviyesine ulaştırmak amacıyla siyasi, hukuki, sosyal ve kültürel alanlarda köklü yenilikler yapmıştır:
- Siyasi Devrimler: Saltanatın kaldırılması (1922), Halifeliğin kaldırılması (1924) ve Cumhuriyetin ilanı.
- Hukuki Devrimler: Şer'iyye mahkemelerinin kapatılması, Anayasa süreçleri ve 1926 yılında İsviçre Medeni Kanunu esas alınarak modern Türk Medeni Kanunu'nun kabul edilmesi.
- Toplumsal ve Eğitsel Devrimler: Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924) ile eğitimin birleştirilmesi, Harf Devrimi (1928) ile Latin alfabesine geçilmesi, şapka ve kıyafet inkılabı ile kadınlara seçme ve seçilme hakkının tanınması (1934).
Fikir Hayatı ve Eserleri
Atatürk'ün siyasi, ideolojik ve felsefi görüşleri "Atatürkçülük" veya Kemalizm olarak adlandırılır. Bu düşünce sistemi; cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık olmak üzere altı temel ilkeye dayanır. En önemli yazılı eseri, 1919-1927 yılları arasındaki gelişmeleri ilk ağızdan aktardığı ve TBMM'de 36.5 saat süren bir konuşmayla okuduğu Nutuktur. 10 Kasım 1938'de Dolmabahçe Sarayı'nda vefat etmiş, naaşı 1953 yılında yapımı tamamlanan Anıtkabir'e nakledilmiştir.