Basit yargılama

Basit yargılama usulü, mahkemelerde daha az karmaşık olan, hızlıca çözüme kavuşturulması gereken dava ve işlerde uygulanan, yazılı yargılama usulüne göre çok daha kısa sürelere ve daha yalın kurallara tabi olan bir yargılama yöntemidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 316 ve devamında düzenlenmiştir.

Bu usulün temel amacı, usul ekonomisi ilkesi gereğince yargılamanın gereksiz yere uzamasını önlemek ve adaletin hızlı tecellisini sağlamaktır.

Uygulandığı Davalar ve Mahkemeler

Kanun uyarınca basit yargılama usulünün uygulanacağı başlıca mahkemeler ve dava türleri şunlardır:

• Sulh Hukuk Mahkemeleri: Sulh hukuk mahkemelerinin görev alanına giren tüm dava ve işlerde (kira tespiti, tahliye, ortaklığın giderilmesi, vesayet vb.) bu usul uygulanır.
• İş Mahkemeleri: İşçi ve işveren uyuşmazlıklarından doğan davaların tamamında basit yargılama usulü geçerlidir.
• İcra Hukuk Mahkemeleri: İcra müdürlüğü işlemlerine karşı şikayetler ile itirazın kaldırılması ve istihkak davalarında uygulanır.
• Geçici Hukuki Korumalar: İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti gibi geçici hukuki koruma taleplerinde bu usul yürütülür.
• Kanunun Açıkça Belirttiği Diğer Haller: Tüketici mahkemelerindeki belirli sınırlar altındaki davalar ile mevzuatta açıkça basit yargılamaya tabi olduğu belirtilen diğer işler.

Dilekçeler Aşaması ve Delillerin Sunulması

Basit yargılama usulünü yazılı yargılamadan ayıran en önemli fark, karşılıklı dilekçe alıp verme trafiğinin çok kısa olmasıdır:

• Tek Tur Dilekçe: Davacı dava dilekçesini sunar, davalı ise buna karşı cevap dilekçesini verir. Yazılı yargılamada olan *cevaba cevap (replik)* ve *ikinci cevap (düplik)* dilekçeleri basit yargılamada bulunmaz. Dilekçeler aşaması cevap dilekçesinin verilmesiyle tamamlanır.
• Cevap Süresi: Davalının cevap dilekçesini verme süresi, dava dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren 2 haftadır. Ancak durumun özelliğine göre mahkeme bu süreyi bir defaya mahsus olmak üzere ve 2 haftayı geçmeyecek şekilde uzatabilir.
• Delillerin Hasredilmesi (Sunulma Zorunluluğu): Taraflar, dilekçeleriyle birlikte ellerindeki tüm delilleri (belgeleri) mahkemeye sunmak ve başka yerlerden getirtilecek delillerin (kayıtların) nerede olduğunu açıkça belirtmek zorundadır. Dilekçeler aşaması bittikten sonra mahkemeye yeni delil sunulamaz.

Duruşmalar ve Karar Aşaması

• Duruşma Sayısı: Mahkeme, dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra incelemesini yapar. Gerekli görürse tarafları duruşmaya davet eder. Basit yargılamada duruşma sayısı sınırlandırılmıştır; kanun gereği mahkeme uyuşmazlığı en fazla iki duruşmada karara bağlamak zorundadır. Duruşmalar arasındaki süre de en fazla 1 ay olabilir.
• Tahkikat ve Sözlü Yargılama: Yazılı yargılamadaki gibi uzun bir tahkikat (delil inceleme) aşaması ve ardından ayrı bir sözlü yargılama aşaması yoktur. Hakim, tahkikatın bittiği duruşmada tarafların son sözlerini alır ve hükmünü açıklar.

Hak ve Süre Kısıtlamaları

Basit yargılama usulünün hızını korumak amacıyla tarafların bazı usuli haklarına sınırlamalar getirilmiştir:

• Davanın ve Cevabın Genişletilmesi/Değiştirilmesi Yasağı: Davacı dava dilekçesini verdikten sonra davasını; davalı ise cevap dilekçesini verdikten sonra savunmasını serbestçe genişletemez veya değiştiremez. Karşı tarafın açık rızası veya ıslah yolu hariç, bu aşamalardan sonra yeni iddia ve savunmalar ileri sürülemez.
• İlk İtirazlar: Yetki itirazı veya tahkim itirazı gibi ilk itirazların mutlaka cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. Aksi halde bu hak kaybedilir.