Ağır Ceza Mahkemesi

Ağır ceza mahkemesi, Türk adli yargı sisteminde ilk derece ceza yargılamasını yürüten, kanunun öngördüğü ceza miktarı veya suç tipi itibarıyla en ağır suçlara bakmakla görevli ve toplu (heyet hâlinde) çalışan genel yetkili ilk derece mahkemesidir.

Bu mahkemeler; kural olarak ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis veya kanunda öngörülen üst sınırı on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçların kovuşturma aşamasını yürütür.

Hukuki Dayanak ve Kuruluş

Ağır ceza mahkemelerinin kuruluşu, görev ve yetkileri 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir.

• Kuruluş Yeri: Her il merkezinde ve Adalet Bakanlığı'nın önerisi ile Hâkimler ve Savcılar Kurulunun (HSK) olumlu görüşü doğrultusunda coğrafi durum ve iş yoğunluğu gözetilerek belirlenen ilçelerde kurulur.
• Yargı Çevresi: Bulunduğu ilin veya belirlenen ilçelerin idari sınırlarını kapsar.

Mahkemenin Heyet Yapısı

Ağır ceza mahkemeleri tek hâkimle değil, kurul (heyet) hâlinde görev yapar (5235 sayılı Kanun m. 9):

• Başkan: Mahkemeye başkanlık eden kıdemli hâkim.
• Üyeler: Heyette yer alan iki asıl hâkim.
• Cumhuriyet Savcısı: Duruşmalarda iddia makamını temsilen mahkeme bünyesinde görevlendirilen bir Cumhuriyet savcısı hazır bulunur.

Kararlar kural olarak oy birliğiyle, uzlaşma sağlanamadığı durumlarda ise oy çokluğu ile alınır. Karara muhalif kalan üye hâkim, gerekçeli muhalefet şerhini kararın altına yazdırmak zorundadır.

Görev Alanına Giren Suçlar

Ağır ceza mahkemesinin görevi belirlenirken iki temel ölçüt esas alınır: suçun türü (nitelik) ve kanunda öngörülen cezanın miktarı (üst sınır).

Suç Tipine Göre Görevli Olduğu Suçlar

5235 sayılı Kanun'un 12. maddesi gereğince ceza miktarına bakılmaksızın şu suçlar doğrudan ağır ceza mahkemesinde görülür:

• Kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçları,
• Taksirle birden fazla kişinin ölümüne veya bir kişinin ölümü ile birden fazla kişinin yaralanmasına sebep olma,
• Yağma (gasp) suçu,
• Nitelikli Dolandırıcılık suçu,
• Hileli iflas suçu,
• İrtikap suçu,
• Rüşvet suçu,
• Resmi Belgede Sahtecilik suçu,
• Zimmet suçu,
• Devletin egemenlik alametlerine, birliğine, anayasal düzenine, milli savunmaya ve devlet sırlarına karşı işlenen suçlar (casusluk, darbe teşebbüsü vb.),
• Terörle Mücadele Kanunu (TMK) kapsamındaki suçlar.

Ceza Üst Sınırına Göre Görev

Özel kanunlarda aksi belirtilmedikçe, kanunlarda öngörülen cezanın üst sınırı 10 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren tüm suçlara ilişkin dava ve işler ağır ceza mahkemesinin görev alanına girer.

Yargılama Usulü ve Kanun Yolları

• Zorunlu Müdafilik: Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, şüpheli veya sanığın bir avukatı bulunmadığı takdirde baro tarafından re'sen bir müdafi (avukat) atanması kanunen zorunludur (CMK m. 150).
• Duruşma Düzeni: Sanığın sorgusu heyet huzurunda yapılır; deliller doğrudan doğruya heyet tarafından incelenir.
• Kanun Yolu (İstinaf ve Temyiz):
  • Ağır ceza mahkemesinin verdiği nihai kararlara karşı tebliğ veya tefhim tarihinden itibaren kural olarak 7 gün (özel hükümler saklıdır) içinde ilgili Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesi nezdinde istinaf kanun yoluna başvurulabilir.
  • Belirli ceza eşiklerinin üzerindeki kararlar için istinaf incelemesinden sonra Yargıtay nezdinde temyiz yolu açıktır.

Asliye Ceza Mahkemesi ile Karşılaştırma

Kriter	Ağır Ceza Mahkemesi	Asliye Ceza Mahkemesi
Heyet Yapısı	Bir başkan ve iki üye hâkimden oluşan heyet	Tek hâkimlidir
Savcının Rolü	Duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bizzat yer alır	Duruşmalarda Cumhuriyet savcısı yer almaz (yazılı mütalaa verir)
Görev Kapsamı	Üst sınırı 10 yılı aşan suçlar ve kanunda tek tek sayılan ağır suçlar	Kanunun ayrıca ağır ceza mahkemesine bırakmadığı diğer tüm suçlar (üst sınırı 10 yıla kadar olanlar)
Zorunlu Avukatlık	Genellikle zorunlu müdafilik kapsamındaki suçlar ağırlıktadır	Kural olarak yalnızca küçükler, engelliler ve ceza alt sınırı 5 yılı aşan hallerde zorunludur

Ayrıca Bakınız

• Ceza Muhakemesi Kanunu
• Nitelikli dolandırıcılık
• Asliye Ceza Mahkemesi
• Bölge Adliye Mahkemesi
• Yargıtay