Bozma

Bozma (hükmün bozulması), yerel mahkemenin verdiği bir kararın, üst mahkeme (Yargıtay veya Danıştay) tarafından hukuka aykırı, eksik veya usule aykırı bulunarak iptal edilmesi ve geçersiz kılınmasıdır.

Yerel mahkemede davayı kaybeden taraf, kararın kanuna aykırı olduğunu ileri sürerek üst mahkemeye başvurduğunda (temyiz yolu), yüksek mahkeme dosyayı inceler. Eğer yerel mahkemenin delilleri eksik topladığı, kanun maddesini yanlış uyguladığı veya yargılama usullerinde ciddi bir hata yaptığı tespit edilirse, karar bozulur. Bozma kararı ile birlikte, yerel mahkemenin verdiği hüküm tamamen ortadan kalkar ve dava dosyası yeniden incelenmek üzere alt mahkemeye geri gönderilir.

Bozma Kararının Çeşitleri

Üst mahkeme, yaptığı incelemede hukuka aykırılığın niteliğine göre farklı bozma kararları verebilir:

• Usulden Bozma: Mahkemenin davaya bakmaya yetkili olmaması, tarafların dilekçelerinin usulüne uygun olmaması, savunma hakkının kısıtlanması veya duruşma düzenine uyulmaması gibi şekli hatalar nedeniyle verilen bozma kararıdır.
• Esastan Bozma: Mahkemenin işin özünde (esasında) hata yapmasıdır. Yanlış kanun maddesinin uygulanması, tanık beyanlarının veya bilirkişi raporlarının hatalı değerlendirilmesi bu gruba girer.
• Düzelterek Onama: Kararda bir hukuka aykırılık bulunmakla birlikte, bu hatanın yeniden yargılama yapılmasını gerektirmeyecek kadar küçük olması (Örn: hesap hatası, isim yanlışlığı, faiz başlangıç tarihi hatası) durumunda, üst mahkemenin hatayı kendisi düzelterek kararı onaylamasıdır.

Bozma Kararından Sonra Ne Olur? (Direnme ve Uyma)

Üst mahkeme kararı bozup yerel mahkemeye gönderdiğinde, yerel mahkeme hakimi tarafları davet ederek bozma kararına karşı ne diyeceklerini sorar. Ardından mahkeme önünde iki seçenek bulunur:

1. Bozma Kararına Uyma

Yerel mahkeme hakimi, üst mahkemenin haklı olduğunu kabul eder ve bozma gerekçelerine uygun olarak davayı yeniden görmeye başlar. Eksik delilleri toplar, hatasını düzeltir ve yeni bir karar verir.

2. Direnme Kararı (Eski Kararda Israr Etme)

Yerel mahkeme hakimi, kendi verdiği ilk kararın doğru olduğunu, üst mahkemenin yanıldığını düşünüyorsa direnme kararı verebilir. Mahkeme direndiği takdirde, dosya bu kez üst mahkemenin en üst genel kuruluna (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu veya Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu) gider. Bu kurulun vereceği karar kesin ve bağlayıcıdır; yerel mahkeme bu karara artık uymak zorundadır.

Herkesin Anlayabileceği Örnek

Senaryo: Murat Bey, işten haksız yere çıkarıldığını iddia ederek eski şirketine karşı bir iş davası açmıştır. Yerel mahkeme, Murat Bey'in hesaplanan kıdem tazminatını hak ettiğine karar vermiş ancak ihbar tazminatı talebini hiçbir gerekçe göstermeden reddetmiştir. Şirket ve Murat Bey karara karşı Yargıtay’a temyiz başvurusunda bulunmuştur.

• Yargıtay İncelemesi: Yargıtay dosya incelemesinde, ihbar tazminatının neden reddedildiğine dair mahkeme kararında yasal bir gerekçe yazılmadığını (gerekçeli karar hakkı ihlali) tespit eder.
• Bozma Kararı ve Sonuç: Yargıtay, yerel mahkemenin bu kararını Murat Bey lehine bozar ve dosyayı yerel mahkemeye geri gönderir. Yerel mahkeme hakimi bu bozma kararına uyar. Davayı yeniden açar, ihbar tazminatı yönünden eksik kalan incelemeleri tamamlar ve bu kez gerekçelerini de yazarak Murat Bey'e ihbar tazminatının da ödenmesine hükmeder. Böylece ilk karar bozulmuş ve adalet yerini bulmuştur.

Onama ve Bozma Kararlarının Karşılaştırılması

Özellik	Onama Kararı	Bozma Kararı
Hukuki Sonuç	Yerel mahkeme kararı onaylanır.	Yerel mahkeme kararı iptal edilir.
Davanın Akıbeti	Dava kesin olarak biter.	Dava, yerel mahkemede yeniden açılır.
Dosyanın Gideceği Yer	Arşive veya icra dairesine gönderilir.	Kararı veren yerel mahkemeye geri gönderilir.