Uzlaştırma

Uzlaştırma, ceza muhakemesi hukukunda mağdur ve failin, tarafsız ve bağımsız bir uzlaştırmacının rehberliğinde bir araya gelerek suçtan kaynaklanan zararın giderilmesi ve uyuşmazlığın mahkeme dışı yöntemlerle barışçıl bir şekilde çözüme kavuşturulmasını sağlayan bir onarıcı adalet kurumudur.^[1]

Bu kurum ile ceza adalet sisteminde geleneksel cezalandırıcı yaklaşımın yerine failin sorumluluk üstlenmesi, mağdurun maddi ve manevi tatmini ile uyuşmazlığın tarafların rızasıyla hızlıca sonlandırılması amaçlanır.

Hukuki Dayanak

Türk ceza muhakemesinde uzlaştırma;

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 253, 254 ve 255. maddelerinde,
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 73. maddesinin 8. fıkrasında,
Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği'nde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

Uzlaştırma Kapsamındaki Suçlar

CMK'nin 253. maddesi uyarınca bir fiilin uzlaştırma kapsamında kabul edilebilmesi için şu şartlardan birini taşıması gerekir:

Şikâyete Bağlı Suçlar

Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suçlar kural olarak uzlaştırma kapsamındadır. Ancak;

Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (örneğin cinsel taciz),
Israrlı takip suçu,

şikâyete tabi olsalar dahi kanunen açıkça uzlaştırma kapsamı dışında bırakılmıştır.

Şikâyete Bağlı Olmayan Ancak Kanunda Sayılan Suçlar

Kovuşturması re'sen yürütülen bazı suç tipleri kanun koyucu tarafından özel olarak uzlaştırmaya dâhil edilmiştir:

Kasten yaralama (üçüncü fıkrada sayılan ağır hâller hariç; TCK m. 86/1, m. 86/2),
Taksirle yaralama (TCK m. 89),
Tehdit (TCK m. 106/1),
Konut dokunulmazlığının ihlali (TCK m. 116),
İş ve çalışma hürriyetinin ihlali (TCK m. 117/1),
Hırsızlığın bazı nitelikli ve az cezayı gerektiren hâlleri (TCK m. 144),
Kullanma hırsızlığı (TCK m. 146),
Basit dolandırıcılık (TCK m. 157),
Alacağın tahsili amacıyla dolandırıcılık (TCK m. 159),
Basit ve nitelikli güveni kötüye kullanma (TCK m. 155),
Bedelsiz senedi kullanma (TCK m. 156),
Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (TCK m. 234),
Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (TCK m. 239/1, 239/2).

> Birlikte İşlenme Engeli: Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde uzlaştırma hükümleri uygulanmaz (CMK m. 253/3).

Süreç ve İşleyiş

Soruşturma Evresinde Uzlaştırma

Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesindeki Uzlaştırma Bürosu tarafından dosya bir uzlaştırmacıya tevdi edilir.
Uzlaştırmacı, taraflara uzlaşma teklifinde bulunur. Taraflar teklifi değerlendirmek üzere 3 günlük süreye sahiptir.
Uzlaştırmacıya raporunu hazırlaması için en fazla 30 günlük süre verilir; bu süre en çok 20 gün daha uzatılabilir.

Kovuşturma Evresinde Uzlaştırma

Dava açıldıktan sonra suçun uzlaştırma kapsamında olduğunun anlaşılması hâlinde Asliye Ceza Mahkemesi yargılamayı durdurarak dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir (CMK m. 254).

Edim Türleri

Uzlaşma edimli veya edimsiz olarak gerçekleşebilir. Taraflar kanuna ve ahlaka aykırı olmamak kaydıyla her türlü edim üzerinde anlaşabilir:

Maddi veya manevi zararın tamamen ya da kısmen tazmin edilmesi,
Belirli bir kamu yararı kuruluşuna bağış yapılması (örneğin Mehmetçik Vakfı, Kızılay vb.),
Mağdurdan bizzat veya basın yoluyla özür dilenmesi,
Bir kamu hizmetinde ücretsiz çalışma veya fidan dikme gibi sembolik/onarıcı eylemler.

Hukuki Sonuçları

Durum	Soruşturma Evresindeki Sonuç	Kovuşturma Evresindeki Sonuç
Uzlaşma Sağlanırsa (Edim defaten ifa edilirse)	Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verilir.	Kamu davasının düşmesine karar verilir.
Edim İleri Tarihe / Taksite Bağlanırsa	Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir.	Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilir.
Uzlaşma Sağlanamazsa	İddianame düzenlenerek kamu davası açılır.	Mahkeme durduğu yerden yargılamaya devam eder.

Tazminat Davası Açılamaması: Uzlaşmanın gerçekleşmesi ve edimin yerine getirilmesi hâlinde mağdur, aynı fiilden dolayı fail aleyhine artık hukuk mahkemelerinde maddi veya manevi tazminat davası açamaz (CMK m. 253/19).
Adli Sicil Kaydı: Uzlaşma sonucunda dosyanın kapatılması sanığın adli sicil (sabıka) kaydına mahkûmiyet olarak işlenmez.

Ayrıca Bakınız

Kaynakça

↑ Centel, Nur; Zafer, Hamide (2021). *Ceza Muhakemesi Hukuku*. İstanbul: Beta Basım.

[1] Centel, Nur; Zafer, Hamide (2021). *Ceza Muhakemesi Hukuku*. İstanbul: Beta Basım.

[1]