Zimmet
Zimmet (ذمة), kamu görevlisinin görevi dolayısıyla kendisine devredilmiş olan veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu para veya para yerine geçen evrak veya senetleri ya da diğer malları kendisinin veya başkasının mülkiyetine geçirmesi, bunları tüketmesi veya malik gibi tasarrufta bulunmasıyla oluşan, kamu idaresinin güvenilirliğine ve işleyişine karşı işlenen bir ceza hukuku suçudur.[1]
Suçun koruduğu hukuki değer; kamu idaresine duyulan güven, dürüstlük ilkesi ve devlete ya da kamu kurumlarına ait mal varlığının bütünlüğüdür.
Hukuki Dayanak
Zimmet suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) "Kamu İdaresinin Güvenilirliğine ve İşleyişine Karşı Suçlar" başlıklı birinci bölümünde, 247-249. maddeleri arasında düzenlenmiştir:
- Madde 247: Basit, nitelikli ve kullanma zimmeti suçlarını tanımlar.
- Madde 248: Zimmet suçunda cezasızlık veya ceza indirimi sağlayan etkin pişmanlık hükümlerini belirler.
- Madde 249: Zimmete konu malın değerinin azlığı sebebiyle ceza indirimini düzenler.
Suçun Unsurları
Failin Niteliği (Özgü Suç)
Zimmet, fail bakımından gerçek bir özgü suçtur. Suçun faili yalnızca TCK'nin 6. maddesinde tanımlanan bir "kamu görevlisi" olabilir. Kamu görevlisi sıfatı taşımayan kişiler bu suça ancak azmettiren veya yardım eden olarak iştirak edebilir (TCK m. 40/2).
Zilyetliğin Görev Gereği Devredilmiş Olması
Suça konu malın faile yalnızca kamu görevlisi olması nedeniyle değil, yürüttüğü görevin gereği olarak fiilen teslim edilmiş veya koruma ve gözetim yükümlülüğü kapsamında bırakılmış olması gerekir. Kamu görevlisinin göreviyle ilgisi olmayan bir kamu malını ele geçirmesi zimmet değil, şartları varsa hırsızlık suçunu oluşturur.
Mal Kavramı
Zimmet konusu; taşınır veya taşınmaz bir mal, nakit para, tahvil, hisse senedi, çek, bono veya ekonomik değeri haiz herhangi bir hak veya eşya olabilir.
Suçun Türleri
Basit Zimmet (TCK m. 247/1)
Kamu görevlisinin görevi gereği zilyetliği kendisine verilmiş malı doğrudan doğruya mal edinmesi, tüketmesi veya üzerinde malikmiş gibi tasarrufta bulunması hâlidir.
Nitelikli Zimmet (TCK m. 247/2)
Suçun, zimmet fiilinin ortaya çıkmasını engellemeye yönelik hileli davranışlarla işlenmesi hâlidir.
- Kamu görevlisinin suçu gizlemek amacıyla muhasebe kayıtlarını tahrif etmesi, sahte belgeler düzenlemesi veya denetimi yanıltıcı işlemler yapması nitelikli hâli oluşturur.
- Hilenin aldatma kabiliyetine (iğfal kabiliyeti) sahip olması ve fiilin olağan bir denetimle kolayca anlaşılamayacak düzeyde kurgulanması aranır.
Kullanma Zimmeti (TCK m. 247/3)
Zimmet konusu malın mülkiyetine geçirilme kastı olmaksızın, geçici bir süreyle kullanılıp ardından kuruma aynen iade edilmesi hâlidir. Bu durumda faile verilecek ceza yarı oranına kadar indirilebilir.
Yaptırımlar
| Zimmet Türü | Öngörülen Hapis Cezası |
|---|---|
| Basit Zimmet (m. 247/1) | 5 yıldan 12 yıla kadar hapis |
| Nitelikli Zimmet (m. 247/2) | Cezada yarı oranında artırım yapılır (7 yıl 6 aydan 18 yıla kadar) |
| Kullanma Zimmeti (m. 247/3) | Verilecek ceza yarı oranına kadar indirilir |
Malın Değerinin Azlığı (TCK m. 249)
Zimmet suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı durumunda, hâkim tarafından verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilir.
Etkin Pişmanlık (TCK m. 248)
Zimmete geçirilen malın veya paranın kamusal zararı tamamen karşılayacak şekilde iade edilmesi durumunda kademeli ceza indirimi uygulanır:
- Soruşturma Başlamadan Önce İade: Durum resmi mercilerce henüz haber alınmadan önce malın aynen iade edilmesi veya zararın tamamen tazmin edilmesi hâlinde cezada üçte iki (2/3) oranında indirim yapılır.
- Dava Açılmadan Önce İade: Soruşturma başladıktan sonra fakat kamu davası açılıncaya (iddianamenin kabulüne) kadar iade veya tazmin sağlanırsa ceza yarı oranında (1/2) indirilir.
- Hükümden Önce İade: Dava açıldıktan sonra fakat ilk derece mahkemesi hükmünü vermeden önce tazmin gerçekleşirse ceza üçte bir (1/3) oranında indirilir.
Güveni Kötüye Kullanma ile Karşılaştırma
| Kriter | Zimmet (TCK m. 247) | Güveni Kötüye Kullanma (TCK m. 155) |
|---|---|---|
| Failin Sıfatı | Yalnızca kamu görevlisi (özgü suç) | Herkes fail olabilir (hizmet ilişkisi varsa nitelikli hâl olur) |
| Zilyetliğin Dayanağı | Kamusal görevin gereği yapılan devir | Özel hukuk ilişkisi (sözleşme, vekâlet vb.) |
| Korunan Değer | Kamu idaresinin güvenilirliği ve kamu malı | Bireyin mülkiyet hakkı ve güven ilişkisi |
| Görevli Mahkeme | Ağır Ceza Mahkemesi | Asliye Ceza Mahkemesi |
Muhakeme Usulü ve Görevli Mahkeme
- Görevli Mahkeme: 5235 sayılı Kanun'un 12. maddesi uyarınca zimmet suçu davalarına bakmakla görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesidir.
- Soruşturma Usulü: Suç şikâyete tabi değildir; Cumhuriyet Başsavcılığınca re'sen soruşturulur.
- Özel Hüküm: 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu gereğince, zimmet suçlarında kamu görevlileri hakkında genel soruşturma izin mekanizması aranmaksızın doğrudan adli soruşturma açılabilir.
- Uzlaştırma: Zimmet suçu uzlaştırma kapsamı dışındadır.
Ayrıca Bakınız
Kaynakça
- ↑ Toroslu, Nevzat (2020). *Ceza Hukuku Özel Kısım*. Ankara: Savaş Yayınevi.