Asliye ceza mahkemesi

Asliye ceza mahkemesi, Türk adli yargı ilk derece ceza teşkilatında sulh ceza hâkimlikleri ile ağır ceza mahkemeleri arasında yer alan, kanunların ayrıca ağır ceza mahkemesi veya özel mahkemeleri görevlendirmediği tüm suçlara ilişkin dava ve işlere bakmakla yükümlü asıl ve genel görevli ilk derece ceza yargı organıdır.

Asliye ceza mahkemesi, ceza yargılamasındaki iş hacminin büyük bir kısmını yürüten, tek hâkimden oluşan temel yargılama merciidir.

Yasal Dayanak ve Teşkilat Yapısı

Asliye ceza mahkemelerinin kuruluşu, yetki çevresi ve görev kuralları 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanunun 10 ila 14. maddelerinde düzenlenmiştir.

• Kuruluş: Her il merkezinde ve bölgelerin coğrafi yapısı ile iş hacmi göz önünde tutularak belirlenen ilçelerde Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığı tarafından kurulur.
• Hâkim Yapısı: Asliye ceza mahkemesi tek hâkimlidir.
• İddia Makamı: Duruşmalarda iddia makamını o yer Cumhuriyet savcısı temsil eder. Savcı duruşmalara bizzat katılarak delillerin tartışılmasına iştirak eder ve esas hakkındaki mütalaasını sunar.

Görev Alanı ve Görevin Kapsamı

5235 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca asliye ceza mahkemesinin görevi kural olarak "olumsuz belirleme" (kalan suçlar) yöntemiyle çizilmiştir:

"Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemelerinin görevleri dışında kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemelerince bakılır."

Ceza Miktarı Bakımından Görev Kuralı

Kanunda aksine özel bir düzenleme bulunmadığı takdirde:

• Üst sınırı 10 yılı aşmayan hapis cezaları veya yalnızca adli para cezasını gerektiren suçlar kural olarak asliye ceza mahkemesinin görev alanına girer.
• Üst sınırı 10 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar ise ağır ceza mahkemesinin görevine dahildir.

Asliye Ceza Mahkemesinde Görülen Temel Suçlar

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) ve özel ceza kanunları kapsamında en sık görülen dava tipleri şunlardır:

• Kasten yaralama (TCK m. 86, nitelikli halleri m. 87 hariç bazı görünümleri),
• Taksirle yaralama (TCK m. 89) ve taksirle bir kişinin ölümüne neden olma (TCK m. 85/1),
• Tehdit (TCK m. 106) ve hakaret (TCK m. 125),
• Hırsızlık (TCK m. 141, 142) ve güveni kötüye kullanma (TCK m. 155),
• Dolandırıcılık (TCK m. 157 - nitelikli halleri hariç),
• İmar kirliliğine neden olma (TCK m. 184) ve trafik güvenliğini tehlikeye sokma (TCK m. 179),
• Konut dokunulmazlığının ihlali (TCK m. 116),
• Resmî veya özel belgede sahtecilik (nitelikli kamu kurumu aleyhine halleri hariç).

Özel Yargılama Usullerinin Uygulanması

Asliye ceza mahkemeleri, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda (CMK) düzenlenen alternatif ve hızlandırılmış yargılama usullerinin birincil uygulama alanıdır:

1. Basit Yargılama Usulü (CMK m. 251)

Asliye ceza mahkemesinin görev alanına giren ve adli para cezasını veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda mahkemece duruşma açılmaksızın evrak üzerinden karar verilebilir. Sanığa ceza verilmesi hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.

2. Seri Muhakeme Usulü (CMK m. 250)

Kanunda sınırlı sayılan suç tiplerinde Cumhuriyet savcısı tarafından teklif edilen ve şüphelinin kabul ettiği yaptırım, asliye ceza mahkemesi hâkimi tarafından duruşmada denetlenerek hükme bağlanır.

İlk Derece Ceza Mahkemelerinin Karşılaştırması

Kriter	Sulh Ceza Hâkimliği	Asliye Ceza Mahkemesi	Ağır Ceza Mahkemesi
Mahkeme Yapısı	Tek hâkimlidir	Tek hâkimlidir	1 Başkan, 2 Üye hâkimden oluşan heyettir
Cumhuriyet Savcısının Varlığı	Duruşma yapılmaz; savcı yer almaz	Duruşmalara Cumhuriyet savcısı katılır	Duruşmalara Cumhuriyet savcısı katılır
Temel Görevi	Soruşturma aşamasındaki koruma tedbirleri (tutuklama, arama) ve idari para cezası itirazları	Üst sınırı 10 yıla kadar olan suçların kovuşturması ve genel yargılama	Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya 10 yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar
Yargılama Niteliği	Karar/tedbir merciidir (dava yürütmez)	Asıl kovuşturma ve yargılama mahkemesidir	Nitelikli/ağır suçların kovuşturma mahkemesidir

Kanun Yolları

Asliye ceza mahkemesinin verdiği son kararlara (hükümlere) karşı kural olarak iki dereceli denetim yolu açıktır:

• İstinaf (CMK m. 272): Hükmün tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde ilgili Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesine başvurulur. 3.000 TL dahil adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri ile üst sınırı 500 günü geçmeyen para cezasını gerektiren beraat kararları kesindir.
• Temyiz (CMK m. 286): İstinaf mahkemesinin asliye ceza mahkemesi kararlarına yönelik verdiği bazı bozma ve belirli hapis cezası sınırını aşan hükümleri aleyhine Yargıtay nezdinde temyiz kanun yolu işletilebilir.

Ayrıca Bakınız

• Ağır Ceza Mahkemesi
• Sulh Ceza Hâkimliği
• Cumhuriyet savcısı
• Ceza Muhakemesi Kanunu
• İhtisas mahkemesi
• Kasten yaralama
• Taksir