Yargıtay: Revizyonlar arasındaki fark

10.59, 11 Eylül 2026 itibarı ile sayfanın şu anki hâli

Temyiz, bölge adliye mahkemeleri (istinaf) veya bölge idare mahkemeleri tarafından verilen ve kanunun kesin olduğunu belirtmediği nihai kararlara karşı başvurulan, davanın yalnızca hukuki yönden incelenmesini sağlayan olağan bir kanun yoludur.

Temyiz incelemesinin temel amacı, ülke genelinde hukuk kurallarının tek biçimde uygulanmasını ve yorumlanmasını (içtihat birliğini) sağlamaktır. Temyiz merci, yerel veya istinaf mahkemeleri gibi yeniden yargılama yaparak yeni bir karar vermez; kararı ya "onar" ya da hukuka aykırı bularak "bozar".

Temyiz Mercileri

Türkiye'de yargılama kollarına göre iki yüksek mahkeme temyiz incelemesini yürütür:

Yargıtay: Adli yargı kolundaki (hukuk ve ceza) istinaf dairelerinin kararlarını incelemekle görevli en yüksek mahkemedir.
Danıştay: İdari yargı kolundaki (idare ve vergi) istinaf dairelerinin kararlarını incelemekle görevli en yüksek mahkemedir.

Başvuru Şartları ve Süreleri

Temyiz kanun yoluna başvurabilmek için istinaf mahkemesi kararının tebliğ edilmesinden itibaren kanunda öngörülen yasal süreler içinde dilekçe verilmesi gerekir:

Hukuk Davalarında Süre: Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 361 uyarınca, bölge adliye mahkemesi hukuk dairesi kararının taraflara tebliğ edildiği tarihten itibaren 2 haftadır.
Ceza Davalarında Süre: Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 291 uyarınca, bölge adliye mahkemesi ceza dairesi kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gündür.
Miktar Sınırı (Parasal Sınır): Hukuk ve idari yargıda, kanun koyucu tarafından her yıl güncellenen belirli bir parasal sınırın altındaki mal varlığı davaları temyiz edilemez; bu davalar istinaf aşamasında kesinleşir.

Temyiz İncelemesinin Sınırları ve Kapsamı

Temyiz mahkemelerinin inceleme yetkisi, alt derece mahkemelerinden çok farklı kurallara tabidir:

Sadece Hukuki Denetim: Temyiz merci maddi vakıa denetimi yapmaz. Yani mahkemenin "olayı hatalı saptadığı, delilleri eksik topladığı veya tanığı yanlış değerlendirdiği" iddiası temyiz konusu yapılamaz. Yüksek mahkeme, sadece "saptanan olaya uygulanan hukuk kuralının doğru olup olmadığını" denetler.
Dilekçeyle Sınırlılık: Hukuk davalarında yüksek mahkeme, kural olarak tarafların temyiz dilekçelerinde belirttikleri sebeplerle sınırlı inceleme yapar. Ancak kamu düzenini ilgilendiren hukuka aykırılıkları kendiliğinden (re'sen) göz önünde bulundurur. Ceza davalarında ise hükmün hukuka aykırı olması gerekçesiyle temyiz dilekçesinde gösterilen her unsur incelenir.
Aleyhe Değiştirme ve Bozma Yasağı: Karar sadece sanık veya davacı tarafından temyiz edilmişse, yüksek mahkemenin bozma kararı başvuran kişinin durumunu ilk karardan daha kötü hale getiremez.

Karar Türleri

Temyiz incelemesi sonucunda yüksek mahkeme iki ana karardan birini verir:

Onama: İstinaf mahkemesinin kararı usul ve kanuna uygun bulunursa onanır ve karar kesinleşir.
Bozma: Kararda hukuka aykırlık, usul hatası veya kanunun yanlış uygulanması saptanırsa karar bozulur. Bozma kararından sonra dosya, yeniden karara bağlanması için ilgili istinaf mahkemesine veya ilk derece mahkemesine geri gönderilir. Alt mahkemenin bu bozma kararına karşı "direnme" hakkı bulunmaktadır.

Ayrıca Bakınız

@@ 1. satır: / 1. satır: @@
-'''Yargıtay''', [[Türkiye Cumhuriyeti Anayasası]] m. 154 uyarınca; adli yargı (hukuk ve ceza) mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merci olan bağımsız bir yüksek mahkemedir [🌐].
+'''Temyiz''', bölge adliye mahkemeleri (istinaf) veya bölge idare mahkemeleri tarafından verilen ve kanunun kesin olduğunu belirtmediği nihai kararlara karşı başvurulan, davanın yalnızca hukuki yönden incelenmesini sağlayan olağan bir [[kanun yolları|kanun yolu]]dur.
-Merkezi [[Ankara]]'da bulunan Yargıtay, ülke genelinde adli hukuk kurallarının tek biçimde uygulanmasını, yorumlanmasını ve adli yargı kolunda [[içtihat]] birliğinin sağlanmasını amaçlayan en üst düzey yargı organıdır [🌐].
+Temyiz incelemesinin temel amacı, ülke genelinde hukuk kurallarının tek biçimde uygulanmasını ve yorumlanmasını (içtihat birliğini) sağlamaktır. Temyiz merci, yerel veya istinaf mahkemeleri gibi yeniden yargılama yaparak yeni bir karar vermez; kararı ya "onar" ya da hukuka aykırı bularak "bozar".
-== Tarihçesi ==
+== Temyiz Mercileri ==
-Yargıtay'ın tarihsel kökeni, [[Osmanlı İmparatorluğu]] döneminde 1868 yılında kurulan '''Divan-ı Ahkam-ı Adliye'''ye dayanır [🌐]. Cumhuriyetin ilanından sonra, 1924 yılında yürürlüğe giren 491 sayılı Kanun ile mahkemenin adı '''Temyiz Mahkemesi''' olarak değiştirilmiş ve merkezi Ankara'ya taşınmıştır [🌐]. 1945 yılında çıkarılan 4695 sayılı Kanun ile mahkemenin adı resmi olarak günümüzdeki karşılığı olan '''Yargıtay''' yapılmıştır [🌐].
+Türkiye'de yargılama kollarına göre iki yüksek mahkeme temyiz incelemesini yürütür:
+* '''[[Yargıtay]]:''' Adli yargı kolundaki (hukuk ve ceza) istinaf dairelerinin kararlarını incelemekle görevli en yüksek mahkemedir.
+* '''[[Danıştay]]:''' İdari yargı kolundaki (idare ve vergi) istinaf dairelerinin kararlarını incelemekle görevli en yüksek mahkemedir.
-== Yapısı ve Organları ==
+== Başvuru Şartları ve Süreleri ==
-Yargıtay, idari ve yargısal işlevlerini yerine getirmek üzere çeşitli kurullardan ve dairelerden oluşur [🌐]:
+Temyiz kanun yoluna başvurabilmek için istinaf mahkemesi kararının tebliğ edilmesinden itibaren kanunda öngörülen yasal süreler içinde dilekçe verilmesi gerekir:
+* '''Hukuk Davalarında Süre:''' [[Hukuk Muhakemeleri Kanunu]] (HMK) m. 361 uyarınca, bölge adliye mahkemesi hukuk dairesi kararının taraflara tebliğ edildiği tarihten itibaren 2 haftadır.
+* '''Ceza Davalarında Süre:''' [[Ceza Muhakemesi Kanunu]] (CMK) m. 291 uyarınca, bölge adliye mahkemesi ceza dairesi kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gündür.
+* '''Miktar Sınırı (Parasal Sınır):''' Hukuk ve idari yargıda, kanun koyucu tarafından her yıl güncellenen belirli bir parasal sınırın altındaki mal varlığı davaları temyiz edilemez; bu davalar istinaf aşamasında kesinleşir.
-* '''Hukuk ve Ceza Daireleri:''' Yargıtay'ın temel yargılama birimleridir [🌐]. İstinaf mahkemelerinden (Bölge Adliye Mahkemeleri) gelen dosyaların [[temyiz]] incelemesini yaparlar [🌐]. Her dairede bir daire başkanı ve yeteri kadar üye bulunur [🌐].
+== Temyiz İncelemesinin Sınırları ve Kapsamı ==
-* '''Hukuk ve Ceza Genel Kurulları:''' İlgili dairelerin kararlarına karşı alt derece mahkemelerinin verdikleri "direnme kararlarını" inceleyen üst kurullardır [🌐]. Ayrıca kanunların farklı dairelerce farklı yorumlandığı durumlarda uyuşmazlıkları çözerler [🌐].
+Temyiz mahkemelerinin inceleme yetkisi, alt derece mahkemelerinden çok farklı kurallara tabidir:
-* '''İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu:''' Yargıtay dairelerinin veya genel kurullarının benzer olaylarda birbirine aykırı verdikleri kararları kesin olarak karara bağlayan en üst kuruldur [🌐]. Bu kurulun verdiği "İçtihadı Birleştirme Kararları" (İBK) resmi gazitede yayımlanır ve tüm mahkemeleri hukuken bağlar [🌐].
+* '''Sadece Hukuki Denetim:''' Temyiz merci maddi vakıa denetimi yapmaz. Yani mahkemenin "olayı hatalı saptadığı, delilleri eksik topladığı veya tanığı yanlış değerlendirdiği" iddiası temyiz konusu yapılamaz. Yüksek mahkeme, sadece "saptanan olaya uygulanan hukuk kuralının doğru olup olmadığını" denetler.
-* '''Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı:''' Kamu adına ceza davalarında temyiz süreçlerini takip eden, siyasi partilerin kapatılması davalarını açan ve denetleyen yüksek savcılık makamıdır [🌐].
+* '''Dilekçeyle Sınırlılık:''' Hukuk davalarında yüksek mahkeme, kural olarak tarafların temyiz dilekçelerinde belirttikleri sebeplerle sınırlı inceleme yapar. Ancak kamu düzenini ilgilendiren hukuka aykırılıkları kendiliğinden (re'sen) göz önünde bulundurur. Ceza davalarında ise hükmün hukuka aykırı olması gerekçesiyle temyiz dilekçesinde gösterilen her unsur incelenir.
+* '''Aleyhe Değiştirme ve Bozma Yasağı:''' Karar sadece sanık veya davacı tarafından temyiz edilmişse, yüksek mahkemenin bozma kararı başvuran kişinin durumunu ilk karardan daha kötü hale getiremez.
-== Görev ve Yetkileri ==
+== Karar Türleri ==
-Yargıtay'ın kanunla belirlenmiş başlıca görevleri şunlardır [🌐]:
+Temyiz incelemesi sonucunda yüksek mahkeme iki ana karardan birini verir:
+* '''Onama:'''  İstinaf mahkemesinin kararı usul ve kanuna uygun bulunursa onanır ve karar kesinleşir.
-* '''Temyiz İncelemesi:''' Adli yargı ilk derece ve istinaf mahkemelerinden verilen kararları sadece '''hukuka uygunluk''' yönünden incelemek; maddi vakıa denetimi yapmaksızın kararları onamak veya bozmak [🌐].
+* '''Bozma:''' Kararda hukuka aykırlık, usul hatası veya kanunun yanlış uygulanması saptanırsa karar bozulur. Bozma kararından sonra dosya, yeniden karara bağlanması için ilgili istinaf mahkemesine veya ilk derece mahkemesine geri gönderilir. Alt mahkemenin bu bozma kararına karşı "direnme" hakkı bulunmaktadır.
-* '''İlk Derece Mahkemesi Sıfatıyla Yargılama:''' Kanunun açıkça yetkilendirdiği durumlarda, belirli üst düzey kamu görevlilerinin (Örn: Hakimler, savcılar, bakanlar, yüksek mahkeme üyeleri) görevleriyle ilgili işledikleri suçları ilk derece mahkemesi sıfatıyla yargılamak [🌐].
-* '''Kanun Yararına Bozma:''' Kesinleşmiş ancak hukuka aykırı olan kararları, tarafların şahsi haklarına zarar vermeksizin hukukun doğru uygulanması adına inceleyip bozmak [🌐].
-== Üyelerinin Seçimi ==
-Yargıtay üyeleri, birinci sınıfa ayrılmış ve yasal süresini tamamlamış adli yargı hakim ve cumhuriyet savcıları arasından [[Hakimler ve Savcılar Kurulu]] (HSK) tarafından gizli oyla seçilir [🌐]. Yargıtay Birinci Başkanı, Birinci başkanvekilleri ve daire başkanları ise Yargıtay Genel Kurulu tarafından kendi üyeleri arasından gizli oyla seçilir [🌐]. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekili ise Yargıtay Genel Kurulu'nun belirlediği adaylar arasından [[Cumhuriyet Cumhurbaşkanı|Cumhurbaşkanı]] tarafından seçilir [🌐].
 == Ayrıca Bakınız ==
-* [[Temyiz]]
+* [[Kanun Yolları]]
+* [[İstinaf]]
+* [[Yargıtay]]
 * [[Danıştay]]
-* [[Anayasa Mahkemesi]]
+[[Kategori:Yüksek Yargı Organları]]
-* [[Hakimler ve Savcılar Kurulu]]