Kategori:Borçlar hukuku

Borçlar Hukuku, kişiler arasındaki özel hukuk ilişkilerinden doğan ve borç ilişkisi adı verilen hukuki bağları, bu bağların doğuşunu, hükümlerini ve nasıl sona erdiğini düzenleyen medeni hukukun bir alt dalıdır.

Türkiye Cumhuriyeti'nde bu alan, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) ile düzenlenmiştir. Borçlar hukuku, iki ana bölümden oluşur: Tüm borç ilişkilerinde geçerli olan genel kuralların yer aldığı Borçlar Hukuku Genel Hükümleri ve kira, satış, kefalet gibi özel sözleşme türlerinin düzenlendiği Borçlar Hukuku Özel Hükümleri. Bu hukuk dalının temel amacı, taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkları adil bir şekilde çözmek ve dengeli bir hukuki zemin yaratmaktır.

Her borç ilişkisinin var olabilmesi için kanunen mutlak surette şu üç unsurun bir arada bulunması gerekir:

• Alacaklı: Borç ilişkisinde, karşı taraftan belirli bir davranışta bulunmasını (edimi) isteme yetkisine (hakkına) sahip olan taraftır.
• Borçlu: Alacaklıya karşı belirli bir davranışı yerine getirmekle yükümlü olan, yani borç altına giren taraftır.
• Edim (Borcun Konusu): Borçlunun yerine getirmekle yükümlü olduğu, alacaklının da talep etmeye yetkili olduğu davranış biçimidir. Edim; bir şeyi vermek (para ödemek), bir şeyi yapmak (ev boyamak) veya bir şeyi yapmaktan kaçınmak (rekabet etmeme sözü vermek) şeklinde olabilir.

Türk Borçlar Kanunu’na göre bir borç ilişkisi kural olarak sadece şu üç kaynaktan birine dayanarak doğabilir:

İki veya daha fazla kişinin karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla borç yaratmasıdır. Günlük hayattaki alışverişler, ev kiralamalar veya iş sözleşmeleri bu gruba girer.

Bir kimsenin hukuka aykırı ve kusurlu bir davranışla başka bir kimseye zarar vermesidir. Zararı veren kişi, mağdurun uğradığı maddi ve manevi zararları tazmin etmek (ödemek) zorunda kalır.

Haklı bir sebep olmaksızın, bir kişinin mal varlığının başka bir kişinin mal varlığı aleyhine çoğalmasıdır (zenginleşmesidir). Bu durumda zenginleşen taraf, aldığı şeyi geri vermekle yükümlüdür.

Borçlar hukukunda tarafların haklarını korumak adına evrensel nitelikte bazı temel kurallar geçerlidir:

• Sözleşme Özgürlüğü İlkesi: Herkes, kanunun emredici kurallarına, ahlaka ve kamu düzenine aykırı olmamak şartıyla dilediği kişiyle dilediği konuda sözleşme yapabilir.
• Dürüstlük (Objektif İyiniyet) İlkesi: Herkes, borçlarını yerine getirirken ve haklarını kullanırken dürüst bir insan gibi davranmak zorundadır. Hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk korumaz.
• Nisbilik İlkesi: Sözleşmeden doğan borç ilişkisi sadece o sözleşmeye imza atan tarafları bağlar. Alacaklı, sözleşmeden doğan hakkını üçüncü bir kişiye karşı ileri süremez.
• Kusurlu Sorumluluk İlkesi: Bir sözleşmeye uymayan veya haksız fiille zarar veren kişinin sorumlu tutulabilmesi için kural olarak kusurlu (hatalı veya ihmalkar) olması gerekir.

Senaryo A (Sözleşmeden Doğan Borç): Kerem Bey, arabasını 500.000 TL karşılığında Selim Bey'e satmak üzere bir noter sözleşmesi imzalamıştır.

• Hukuki Durum: Burada hukuki işlemden doğan bir borç vardır. Selim Bey arabayı teslim alma hakkına (alacaklı), 500.000 TL'yi ödeme yükümlülüğüne (borçlu) sahiptir. Arabanın teslim edilmesi ve paranın ödenmesi ise edimdir.

Senaryo B (Haksız Fiilden Doğan Borç): Aylin Hanım, dikkatsizce araç kullanırken kırmızı ışıkta duran Can Bey'in arabasına arkadan çarpmış ve maddi hasara yol açmıştır.

• Hukuki Durum: Aylin Hanım ile Can Bey arasında önceden hiçbir sözleşme yoktur. Ancak Aylin Hanım hukuka aykırı ve kusurlu bir eylemle zarar verdiği için aralarında haksız fiilden doğan bir borç ilişkisi kurulur. Aylin Hanım (borçlu), Can Bey'in (alacaklı) tamirat masraflarını karşılamak zorundadır.

Senaryo C (Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Borç): Murat Bey, internet bankacılığından arkadaşına EFT yaparken yanlışlıkla tanımadığı bir kişinin hesabına 10.000 TL göndermiştir.

• Hukuki Durum: Parayı alan kişinin bu parayı tutması için hiçbir hukuki gerekçesi (sözleşme veya miras gibi) yoktur. Bu durum bir sebepsiz zenginleşmedir ve parayı alan kişi bu parayı Murat Bey'e geri ödemekle borçludur.