Vasi Tayini
Vasi tayini, Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 396-437 hükümleri uyarınca, küçüklük veya kısıtlanma (akıl hastalığı, savurganlık vb.) gibi nedenlerle kendi işlerini göremeyecek durumda olan kişilerin haklarını ve menfaatlerini korumak amacıyla, yargı eliyle bir temsilci (vasi) görevlendirilmesi işlemidir.
Vasi tayini, aile hukukundaki vesayet kurumunun bir parçası olup, bireyin hem şahsını korumayı hem de mal varlığını yönetmeyi amaçlayan zorunlu bir koruma tedbiridir.
Vasi Tayinini Gerektiren Haller
Kanun koyucu, vasi tayin edilmesini zorunlu kılan nedenleri küçüklük ve kısıtlanma olmak üzere iki ana grupta toplamıştır:
1. Küçüklük
- Velayet altında bulunmayan (anne ve babası ölmüş, velayeti kaldırılmış veya gaipliğine karar verilmiş) her küçük, vesayet altına alınır ve kendisine bir vasi tayin edilir (TMK m. 404).
2. Kısıtlanma Sebepleri (Erginler İçin)
Ergin bir kişinin kendi isteği dışında veya kendi isteğiyle kısıtlanarak vasi tayin edilmesini gerektiren durumlar şunlardır:
- Akıl Hastalığı veya Akıl Zayıflığı: Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen, sürekli yardıma muhtaç olan ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan erginler kısıtlanır (TMK m. 405). Bu durumda resmi sağlık kurulu raporu zorunludur.
- Savurganlık, Alkol veya Uyuşturucu Madde Bağımlılığı, Kötü Yaşama Tarzı, Kötü Yönetim: Bu davranışları nedeniyle kendisini veya ailesini darlık ve yoksulluğa düşürme tehlikesi olan ve bu yüzden sürekli korunmaya muhtaç olan kişiler kısıtlanır (TMK m. 406).
- Özgürlüğü Bağlayıcı Ceza: Bir yıl veya daha uzun süreli hapis cezasına mahkûm olan her ergin cezanın infazı süresince kısıtlanır ve kendisine vasi tayin edilir (TMK m. 407).
- Kendi İsteğiyle Kısıtlanma: Yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden her ergin, kendi isteğiyle vasi tayin edilmesini isteyebilir (TMK m. 408).
Usul ve Görevli Mahkeme
Vasi tayini süreçleri hukuki olarak belirli bir usule tabi tutulmuştur:
- Görevli ve Yetkili Mahkeme: Vesayet işlerinde görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (Vesayet Makamı). Yetkili mahkeme ise vesayet altına alınacak kişinin davanın açıldığı tarihteki son yerleşim yeri mahkemesidir.
- Yargılama Usulü: Mahkeme ihbar üzerine veya talep doğrultusunda gerekli araştırmaları (sağlık raporu, kolluk araştırması vb.) yapar. Kısıtlanması istenen kişi, akıl hastalığı dışındaki nedenlerde (savurganlık, kötü yönetim vb.) karar verilmeden önce mutlaka dinlenmek zorundadır.
Vasinin Görev ve Sorumlulukları
Vasi, mahkeme kararıyla atandıktan sonra vesayet makamının (hakimin) denetimi altında şu görevleri yürütür:
- Vesayet altındaki kişinin mal varlığının defterini tutar ve kıymetli evrakları emniyetli bir yerde saklar.
- Vesayet altındaki kişinin şahsına özen gösterir, onu temsil eder ve mal varlığını iyi bir yönetici gibi yönetir.
- Önemli harcamalar, taşınmaz satışı veya reddi miras gibi işlemler için vesayet makamından (sulh hukuk mahkemesi) veya denetim makamından (asliye hukuk mahkemesi) izin almak zorundadır.
- Vasi kural olarak 2 yıl için atanır; süre bitiminde mahkeme vasilik görevini uzatabilir veya yeni bir vasi atayabilir.