Tahkikat Aşaması

Tahkikat aşaması, hukuk davalarında (Asliye Hukuk, Aile, Ticaret vb.) karşılıklı dilekçelerin verilmesi ve ön inceleme duruşması aşamalarının tamamlanmasının ardından başlayan, davanın esasına yönelik tüm delillerin tek tek toplandığı ve incelendiği en uzun ve en önemli yargılama evresidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 143 ve devamında düzenlenmiştir.

Halk arasında davaların "aylarca, yıllarca sürdüğü" olarak bilinen ve mahkeme duruşmalarının peş peşe yapıldığı asıl süreç tam olarak bu aşamadır. Bu evrede mahkeme, kimin haklı kimin haksız olduğunu ortaya çıkarmak için adeta bir dedektif gibi çalışır.

Tahkikat Aşamasında Neler Yapılır?

Ön inceleme duruşmasında belirlenen uyuşmazlık konuları çerçevesinde, hakim bu aşamada şu somut adımları atar:

Tanıkların (Şahitlerin) Dinlenmesi: Tarafların gösterdiği şahitler mahkeme salonuna tek tek çağrılır. Hakim, savcı ve tarafların avukatları eşliğinde şahitlere olayla ilgili sorular sorulur ve beyanları tutanağa geçirilir.
Bilirkişi İncelemesi Yapılması: Uyuşmazlığın çözümü uzmanlık gerektiriyorsa (Örn: Bir hesap uzmanı, mühendis veya doktor incelemesi), dosya bilirkişiye gönderilir. Bilirkişi hazırladığı raporu mahkemeye sunar (bkz: adli tıp kurumu).
Keşif Yapılması: Uyuşmazlık konusu bir ev, arsa, tarla veya fabrika gibi yerinde görülmesi gereken bir varlıksa; hakim, mübaşir ve bilirkişilerle birlikte bizzat olay yerine giderek inceleme (keşif) yapar.
Resmi Kurumlardan Evrak Getirtilmesi: Tapu kayıtları, banka hesap dökümleri, hastane raporları veya kamera görüntüleri gibi deliller ilgili kurumlardan resmi yazı ile ispan edilerek dava dosyasına eklenir.

Tahkikat Aşamasının Kritik Kuralları

Uyuşmazlık Sınırı: Hakim, tahkikat aşamasında sadece ön inceleme duruşmasında tutanağa bağlanmış olan uyuşmazlık konularını inceleyebilir. Taraflar bu aşamada kafalarına göre konuyu saptıramaz veya davayla alakasız yeni iddialar ortaya atamazlar (bkz: ikinci cevap dilekçesi).
Delil Sunma Yasağı: Dilekçeler aşamasında veya ön inceleme duruşmasında hakimin verdiği 2 haftalık kesin sürede sunulmayan ya da yeri belirtilmeyen deliller bu aşamada mahkemeye sunulamaz. Kanun, sadece sonradan ortaya çıkan veya tarafların kusuru olmaksızın zamanında sunulamayan çok istisnai delillerin sonradan sunulmasına izin verir.
Duruşmalara Katılımın Önemi: Taraflar veya avukatları tahkikat duruşmalarını düzenli takip etmek zorundadır. Haklı bir mazeret olmaksızın duruşmaya gelinmezse, karşı tarafın yokluğunda yapılan tüm usuli işlemlere (örn: şahit beyanlarına) itiraz etme hakkı büyük ölçüde kaybedilir.

Tahkikat Aşaması Nasıl Sona Erer?

Hakim, tarafların gösterdiği tüm delilleri topladıktan, şahitleri dinleyip bilirkişi raporlarını inceledikten sonra taraflara son kez söz verir.

İnceleyecek başka bir husus kalmadığına kanaat getiren hakim, tahkikatın bittiğini duruşmada açıkça ilan eder.
Tahkikat aşaması kapandıktan sonra davanın son evresi olan **Sözlü Yargılama Aşaması**na geçilir. Bu son aşamada taraflara iddialarını özetlemeleri için son bir konuşma süresi verilir ve mahkeme nihai kararını (hükmünü) açıklar.