Aile Mahkemesi

Aile mahkemesi, Türk yargı sisteminde aile hukukundan doğan dava ve işleri çözmekle görevli, özel nitelikli bir ilk derece ihtisas mahkemesidir. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca, nüfusu 100 binin üzerindeki il ve ilçe merkezlerinde kurulur.

Nüfusu yetersiz olan yerlerde aile mahkemesi bulunmuyorsa, bu mahkemenin görev alanına giren davalara Asliye Hukuk Mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

Görev Alanına Giren Başlıca Davalar

Aile mahkemelerinin görev alanı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) ikinci kitabı olan "Aile Hukuku" hükümleri ile sınırlıdır. En sık karşılaşılan dava ve işler şunlardır:

• Nişanın Bozulması: Nişanın bozulmasından doğan hediyelerin iadesi ve maddi-manevi tazminat davaları.
• Boşanma ve Ayrılık: Boşanma davaları, anlaşmalı boşanma protokollerinin onaylanması ve ortak hayatın ayrılması talepleri.
• Velayet ve Kişisel İlişki: Çocukların velayetinin kime verileceği, velayetin değiştirilmesi ve çocukla kişisel ilişki kurulması davaları.
• Nafaka: Tedbir, yoksulluk, iştirak ve yardım nafakası talepleri ile nafaka miktarlarının artırılması veya azaltılması davaları.
• Mal Rejimleri: Eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, katkı payı ve değer artış payı alacağı davaları.
• Soybağı ve Evlat Edinme: Babalık davası, soybağının reddi ve evlat edinme işlemleri.
• Aile Konutu: Taşınmaz üzerine aile konutu şerhi konulması veya kaldırılması davaları.

6284 Sayılı Kanun Kapsamındaki Yetkileri

Aile mahkemeleri, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında hayati bir role sahiptir. Şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan aile bireylerini korumak amacıyla şu tedbirlere karar verebilir:

• Şiddet uygulayan kişinin evden uzaklaştırılması ve müşterek konutun korunan kişiye tahsisi.
• Şiddet uygulayanın, korunan kişiye, iş yerine veya okuluna yaklaşmasının yasaklanması.
• Korunan kişinin iletişim araçlarıyla rahatsız edilmesinin engellenmesi.
• Gerekli hallerde korunan kişi için geçici maddi yardım veya geçici velayet/nafaka hükümlerinin uygulanması.

Mahkemenin Bünyesindeki Uzmanlar

Aile mahkemelerini diğer hukuk mahkemelerinden ayıran en önemli özelliklerden biri, bünyesinde zorunlu olarak uzman kadrolar barındırmasıdır. Mahkemeye atanmış olan;

• Psikologlar,
• Pedagoglar ve
• Sosyal Çalışmacılar (Sosyal Hizmet Uzmanları) görev yapar.

Bu uzmanlar; özellikle velayet, çocukla kişisel ilişki kurulması ve aile içi uyuşmazlıklarda taraflarla ve çocuklarla görüşerek sosyo-ekonomik durum raporları (SED) hazırlar. Hakim, özellikle çocuğun üstün yararını ilgilendiren konularda karar vermeden önce bu uzman raporlarını dikkate alır.

Yargılama Usulü

• Aile mahkemelerinde kural olarak yazılı yargılama usulü uygulanır.
• Kamu düzenini ilgilendiren hususlar (özellikle velayet ve çocukların durumu) ağırlıkta olduğu için, hakim tarafların talepleriyle bağlı kalmayabilir ve re'sen (kendiliğinden) araştırma yapabilir, delil toplayabilir.
• Duruşmaların gizli yapılması, taraflardan birinin talebi üzerine veya hakimin kararıyla ailenin ve çocukların mahremiyetini korumak amacıyla kararlaştırılabilir.