Maktu Harç
Maktu harç, konusu doğrudan bir para miktarından oluşmayan ya da para ile ölçülemeyen (ev, araba gibi maddi değeri olan bir malın el değiştirmesini amaçlamayan) davalarda, devlet tarafından her yıl sabit bir tutar olarak belirlenen mahkeme harcıdır.
Dava konusunun değerine göre orantılı olarak artan nispi harç türünün tam tersidir. Maktu harca tabi davalarda, davanın önemi, tarafların zenginliği ya da davanın ne kadar uzun süreceği fark etmeksizin herkes devlete aynı sabit ücreti öder. Bu harç tutarları her yıl sonu [Resmî Gazete](https://resmigazete.gov.tr "Harçlar Kanunu Genel Tebliği Resmi Gazete") üzerinden yayınlanan Harçlar Kanunu Genel Tebliği ile güncellenir.
Nasıl Hesaplanır ve Ne Zaman Ödenir?
Maktu harç, nispi harç gibi dava sonunda yüzdelik hesaplamalar gerektirmez. İşleyişi oldukça yalındır:
- Dava Açarken (Başlangıçta): Davacı, davanın türüne göre devletin o yıl için belirlediği sabit "Başvurma Harcı" ve "Maktu Karar ve İlam Harcı" tutarlarını mahkeme veznesine peşin olarak yatırır (bkz: harç).
- Dava Bitiminde: Dava sonuçlandığında, eğer davacı davayı tamamen kazanmışsa, dava başında peşin yatırdığı bu maktu harç tutarlarının tamamı mahkeme kararıyla davayı kaybeden taraftan tahsil edilerek davacıya iade edilir (bkz: vekalet ücreti). Dava başında yatırılan maktu harç, devletin o davadan alacağı toplam harç bedelidir; dava bitiminde ekstra bir harç borcu çıkarılmaz.
Hangi Davalar Maktu Harca Tabidir?
Genellikle şahıs varlığına, aile hukukuna veya doğrudan bir para alacağı içermeyen usuli durumlara ilişkin davalar maktu harçla açılır:
- Boşanma Davaları: Eşlerin boşanması, velayetin değiştirilmesi veya çocukla kişisel ilişki kurulması davaları.
- Nafaka Davaları: Nafaka miktarının artırılması, azaltılması veya tamamen kaldırılması talepleri.
- Kira Tahliye Davaları: Kiracının evden çıkarılması (tahliye) davaları. (Ancak yeni dönem kira bedelinin belirlendiği *Kira Tespit Davaları* özel bir istisna olarak yıllık kira bedeli farkı üzerinden nispi harca tabidir).
- Kişilik Hakları ve Nüfus Davaları: İsim veya soyisim değiştirme, yaş büyütme/küçültme ya da babalık davaları (bkz: nüfus müdürlüğü).
- Vesayet ve Koruma Davaları: Bir kişiye vasi atanması, temsil kayyımı görevlendirilmesi ya da koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması davaları.
- İcra Hukukundaki Şikayetler: İcra müdürlüğünün yaptığı usulsüz bir işleme karşı İcra Hukuk Mahkemesine yapılan şikayet başvuruları (bkz: icra müdürlüğü).
Maktu Harç ile Nispi Harç Arasındaki Farklar
Vatandaşların dava açarken bütçelerini doğru planlayabilmeleri için bu iki harç türü arasındaki temel farkları bilmeleri gerekir:
| Özellik | Maktu Harç | Nispi Harç |
|---|---|---|
| Dava Konusu | Para ile ölçülemeyen işler (Boşanma, velayet vb.) | Doğrudan para veya maddi değeri olan mallar (Alacak, tazminat vb.) |
| Ücret Miktarı | Kanunun belirlediği sabit bir tutardır. | Dava edilen para veya malın değerinin binde 68,31'idir. |
| Dava Değerinin Etkisi | Dava değerinin harç miktarına hiçbir etkisi yoktur. | Dava değeri yükseldikçe devlete ödenecek harç miktarı da orantılı olarak artırılır. |
| Dava Sonunda Harç | Başlangıçta ödenen harç toplam harçtır; sona ekstra harç çıkmaz. | Başta sadece %25'i peşin alınır; kalan %75'lik kısım dava bitiminde kaybedenden tahsil edilir. |
Harç Ödenmezse Ne Olur?
Maktu harca tabi bir dava açılırken gerekli harçlar ve postane giderlerini içeren gider avansı yatırılmadığı sürece mahkeme dilekçeyi işleme almaz ve duruşma günü vermez.
- Eksiklik sonradan fark edilirse, hakim davacıya eksik maktu harcı tamamlaması için 1 haftalık kesin süre verir.
- Bu süre içinde harç yatırılmazsa dava şartı eksikliğinden dolayı dava dosyası işlemden kaldırılır. Maddi durumu yetersiz olan vatandaşlar, baroların Adli Yardım bürosuna başvurarak maktu harçları ödemekten geçici olarak muaf tutulabilirler.