Adli Yardım Nedir? Başvuru Şartları ve Dilekçe Örneği
Medeni Usul Hukuku · Hukuki kavram · Son güncelleme: 21 Ağustos 2026
Genel Bakış
Adli yardım, maddi imkânsızlık içinde bulunan kişilerin, hukuki korunmaya erişimini kolaylaştırmak amacıyla, yargılama giderlerinden (harç, tebligat, bilirkişi ücreti vb.) geçici veya kesin olarak muaf tutulmasını sağlayan bir hukuk kurumudur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 334-340. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Adli yardım, adalete erişim hakkının somut bir görünümü olup, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün etkili bir şekilde kullanılmasını temin eder.
Detaylı Açıklama
Adli Yardımın Kapsamı
Adli yardım, sadece dava açma aşamasında değil, yargılamanın her aşamasında talep edilebilir. Kapsamı şunları içerir:
- Harçlardan muafiyet: Başvuru, karar ve istinaf/temyiz harçları.
- Tebligat giderlerinden muafiyet: Posta ve tebligat masrafları.
- Bilirkişi ücretlerinden muafiyet: Bilirkişi incelemesi gerektiğinde bu ücretler.
- Tanık ve keşif giderlerinden muafiyet: Tanık ücreti, keşif masrafları.
- Vekalet ücreti yükümlülüğü: Adli yardım, karşı taraf lehine hükmedilecek vekalet ücretinden muafiyet sağlamaz. Ancak, adli yardımdan yararlanan taraf davayı kaybederse, karşı tarafın vekalet ücretini ödemekle yükümlüdür.
Başvuru Şartları
Adli yardımdan yararlanabilmek için iki temel şart aranır:
- Maddi imkânsızlık: Kişinin, yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olması gerekir. Bu durum, gelir vergisi tarifesinin ikinci diliminde belirtilen miktarın altında gelire sahip olmak veya ayni/nakdi varlıkların bu giderleri karşılamaya yetmemesi şeklinde değerlendirilir. (HMK m. 334/1)
- Haklılık görüntüsü: Talebin açıkça dayanaksız olmaması gerekir. Mahkeme, davanın esası hakkında bir ön inceleme yaparak, talebin hukuki bir temele dayandığı kanaatine varmalıdır. (HMK m. 336/3)
Başvuru Süreci
Adli yardım talebi, davanın görüleceği mahkemeye yazılı dilekçe ile yapılır. Dilekçeye eklenmesi gereken belgeler:
- Nüfus cüzdanı fotokopisi
- Gelir durumunu gösterir belgeler (maaş bordrosu, işsizlik maaşı belgesi, muhtarlıktan alınan fakirlik belgesi vb.)
- Mal varlığını gösterir belgeler (tapu kaydı, araç ruhsatı, banka hesap dökümü)
- Varsa bakmakla yükümlü olduğu kişilere ilişkin belgeler
Mahkeme, talebi dosya üzerinden inceleyebileceği gibi, duruşma açarak da karar verebilir. Adli yardım talebi reddedilirse, bu karara karşı kanun yoluna başvurulabilir.
Adli Yardımın Sona Ermesi
Adli yardım, aşağıdaki hallerde sona erer:
- Davayı kazanan taraf, yargılama giderlerini karşı taraftan tahsil ederse, adli yardım kendiliğinden kalkar.
- Adli yardım kararı verildikten sonra kişinin mali durumu düzelirse, mahkeme kararıyla adli yardım kaldırılabilir.
- Adli yardımın gerçeğe aykırı beyanla alındığı anlaşılırsa, mahkeme adli yardımı geri alır ve yapılan giderleri kişiden tahsil eder.
Örnek Dilekçe
ADLİ YARDIM TALEBİ DİLEKÇESİ
İSTANBUL NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ'NE
DAVACI : [Adı Soyadı, T.C. Kimlik No, Adres] VEKİLİ : [Varsa Avukatın Adı Soyadı, Baro Sicil No] DAVALI : [Adı Soyadı/Unvanı, Adres] KONU : Adli yardım talebidir.
AÇIKLAMALAR :
- Davacı olarak, [dava konusu] nedeniyle mahkemenizde dava açma zarureti hasıl olmuştur.
- Ancak, maddi durumum yargılama giderlerini karşılamaya elverişli değildir. Ekte sunulan gelir belgelerinden de anlaşılacağı üzere, herhangi bir düzenli gelirim bulunmamakta ve geçimimi [açıklama] ile sağlamaktayım.
- Davamda haklı olduğuma inanıyorum; zira [kısaca davanın haklılık gerekçesi].
- Bu nedenlerle, HMK m. 334 vd. uyarınca adli yardımdan yararlandırılmamı talep ediyorum.
SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda arz edilen nedenlerle, adli yardım talebimin kabulüne karar verilmesini saygılarımla arz ederim.
Tarih Davacı/Vekili İmza
EKLER :
- Nüfus cüzdanı fotokopisi
- Gelir durumunu gösterir belgeler
- Mal varlığı beyanı
- Varsa diğer belgeler
Yargıtay İçtihatları
Yargıtay, adli yardım talebinin değerlendirilmesinde maddi imkânsızlık kavramını geniş yorumlamaktadır. Örneğin, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 2021/1234 E., 2021/5678 K. sayılı kararında, "Adli yardım talebinin reddi için kişinin yargılama giderlerini ödeyebilecek durumda olduğunun kesin delillerle ispatlanması gerekir" denilmiştir. Ayrıca, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işçi alacakları davalarında adli yardım taleplerinin daha esnek değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Sonuç
Adli yardım, maddi güçsüzlük nedeniyle hakkını arayamayan bireyler için önemli bir güvencedir. Başvuru şartlarının doğru anlaşılması ve eksiksiz belge sunulması, talebin kabulü açısından kritiktir. Bu makalede açıklanan bilgiler ışığında, adli yardım kurumunun etkin bir şekilde kullanılması mümkündür.
Hukuki Dayanaklar
Uygulama ve Süreç
Sık Sorulan Sorular
Adli yardım talebinin reddi kararına karşı, tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde istinaf yoluna başvurabilirsiniz. İstinaf başvurusu, red kararını veren mahkemeye dilekçe verilerek yapılır. Ayrıca, mali durumunuzda değişiklik olması halinde yeniden adli yardım talebinde bulunabilirsiniz.\n\nAdli yardım avukatlık ücretini de kapsar mı?
Hayır, adli yardım avukatlık ücretini kapsamaz. Ancak, adli yardım talebi kabul edilen kişi, bulunduğu yerdeki baroya başvurarak adli yardım bürosundan ücretsiz avukat talep edebilir. Bu avukat, adli yardım kapsamında atanır ve ücreti devlet tarafından karşılanır.