Mahkeme
| Mahkeme | |
|---|---|
Yargı Yetkisini Kullanan Bağımsız Kurum | |
| Türü | Devlet Organı / Yargı Mercisi |
| Dayanak Kanun | T.C. Anayasası (Madde 9, Madde 138-160) |
Mahkeme; devlet adına yargı yetkisini kullanarak, kişiler arasındaki veya kişiler ile devlet arasındaki hukuki uyuşmazlıkları çözen, kanunların ihlal edilip edilmediğini tespit ederek cezai veya hukuki yaptırımlara karar veren bağımsız resmi kurumdur.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 9. maddesi uyarınca, yargı yetkesi Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemeler tarafından kullanılır. Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.
Mahkemelerin Bağımsızlığı ve Hakimlik Teminatı
Mahkemelerin işleyişindeki en temel ilke, Anayasa'nın 138. maddesinde düzenlenen mahkemelerin bağımsızlığı ilkesidir. Buna göre:
- Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz.
- Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde (TBMM) soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz.
- Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.
Türk Yargı Sisteminde Mahkeme Türleri
Türk hukuk sisteminde mahkemeler, baktıkları uyuşmazlıkların niteliğine göre farklı yargı kollarına ve derecelerine ayrılır:
1. Adli Yargı Mahkemeleri
Kişiler arasındaki hukuk ve ceza uyuşmazlıklarının çözüldüğü en geniş yargı koludur.
- Hukuk Mahkemeleri: Özel hukuk uyuşmazlıklarına bakar. Başlıcaları Sulh Hukuk, Asliye Hukuk, Aile, Ticaret, İş ve Tüketici mahkemeleridir (Uyuşmazlıklar genelde bir Dilekçe ile başlatılır).
- Ceza Mahkemeleri: Suç teşkil eden fiillerin yargılandığı yerlerdir. Asliye Ceza ve Ağır Ceza mahkemeleri olarak ikiye ayrılır.
2. İdari Yargı Mahkemeleri
Vatandaşlar ile devlet (idare) arasındaki uyuşmazlıkları çözen mahkemelerdir. İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemeleri bu kolda yer alır.
3. Derecelerine Göre Mahkemeler
- İlk Derece (Sanal/Yerel) Mahkemeleri:** Davanın ilk açıldığı ve esastan incelendiği mahkemelerdir.
- Bölge Adliye / Bölge İdare Mahkemeleri (İstinaf): İlk derece mahkemelerinin kararlarını hem hukuki hem de maddi yönden denetleyen üst mahkemelerdir.
- Yüksek Mahkemeler (Temyiz): Kararların hukuka uygunluğunu denetleyen son mercilerdir. Adli yargıda Yargıtay, idari yargıda Danıştay yüksek mahkemedir. Anayasal denetimi ise Anayasa Mahkemesi yapar.