Teminat

Teminat, bir borcun ifasını, bir hakkın korunmasını veya gelecekte doğabilecek olası bir zararın karşılanmasını garanti altına almak amacıyla verilen hukuki güvencedir. Hukuk sisteminde hem maddi hukukta (Borçlar Kanunu, Ticaret Kanunu vb.) hem de usul hukukunda (Hukuk Muhakemeleri Kanunu, İcra ve İflas Kanunu vb.) tarafların risklerini minimize etmek için sıklıkla kullanılır.

Türleri

Teminatlar, veriliş amaçlarına ve sağlandıkları yönteme göre iki ana gruba ayrılır:

Ayni (Maddi) Teminatlar

Bir malvarlığı unsurunun veya malın doğrudan güvence olarak gösterilmesidir. Borç ödenmediğinde alacaklı bu malı paraya çevirerek hakkını alır.

• Rehin: Taşınır (menkul) veya taşınmaz (gayrimenkul) bir malın borca güvence yapılmasıdır. Taşınmaz rehni (ipotek) en yaygın örneğidir.
• Nakit Teminat: Belirli bir miktarda paranın veya yabancı paranın doğrudan güvence olarak depo edilmesidir.

Şahsi Teminatlar

Borcun ödenmemesi halinde, borçlu dışında üçüncü bir kişinin kendi malvarlığıyla sorumlu olmayı taahhüt etmesidir.

• Kefalet: Kefilin, borçlunun borcunu ödememesi halinde alacaklıya karşı şahsen sorumlu olmayı taahhüt ettiği sözleşmedir.
• Garanti / Banka Teminat Mektubu: Bir bankanın veya üçüncü kişinin, borçlunun taahhüdünü yerine getireceğini, getirmezse zararı doğrudan tazmin edeceğini bağımsız bir yükümlülük olarak garanti etmesidir.

Yargılama Hukukunda (Usul Hukukunda) Teminat

Mahkemelerde davanın taraflarını veya mahkeme kararlarının uygulanmasını güvenceye almak için kanunun öngördüğü teminat türleridir:

• İhtiyati Tedbir ve İhtiyati Haciz Teminatı: Geçici hukuki koruma talep eden tarafın haksız çıkması ihtimaline karşı, karşı tarafın uğrayabileceği zararları karşılamak üzere mahkemeye sunduğu güvencedir (Kural olarak alacağın %15'i civarında uygulanır).
• Gider Avansı ve Delil Avansı: Davacının dava açarken mahkeme veznesine yatırdığı yargılama gideri güvencesidir.
• Yabancıların Teminat Gösterilmesi (Cautio Judicatum Solvi): Türkiye'de dava açan, davaya müdahil olan veya icra takibi yapan yabancı gerçek ve tüzel kişilerin, yargılama ve takip giderleri ile karşı tarafın zararını karşılamak üzere göstermek zorunda olduğu güvencedir (Karşılıklılık anlaşmaları bu zorunluluğu kaldırabilir).

İcra Hukukunda Teminat (Tehir-i İcra)

Yerel mahkeme kararını istinaf veya temyiz eden borçlu, kararın icrasını (takibini) durdurmak amacıyla icra dairesine teminat sunabilir.

• Genellikle 3 aylık icra borcunu karşılayacak tutarda banka teminat mektubu veya nakit para sunularak "icranın geri bırakılması" (tehir-i icra) kararı alınması amaçlanır.

Teminatın İadesi

Teminat gösterilmesini gerektiren hukuki risk, dava veya takip ortadan kalktığında ya da borç eksiksiz ifa edildiğinde, teminatı veren taraf mahkemeden veya ilgili kurumdan teminatın iadesini talep etme hakkına sahip olur. Karşı tarafın muvafakati veya mahkemenin bu yöndeki kararı ile teminat çözülür.