İcra Mahkemesi

İcra mahkemesi, icra ve iflas dairelerinin işlemlerinin hukuka uygunluğunu denetlemek, bu dairelerin işlemlerine karşı yapılan şikâyetleri incelemek, icra takiplerine yönelik itirazları sınırlı inceleme yetkisiyle karara bağlamak ve İcra ve İflas Kanunu'nda düzenlenen özel ceza suçlarını yargılamakla görevli tek hâkimli ihtisas mahkemesidir.

İcra mahkemesi, cebri icra mekanizmasının hızlı ve etkin işlemesini temin etmek amacıyla kurulmuştur. Genel mahkemelerden farklı olarak kural olarak şekli inceleme yapar; maddi gerçeği araştırmak yerine kanunda sınırlı sayıda sayılan resmî veya onaylı belgelere dayalı bir usul işletir.

Hukuki Dayanak ve Teşkilat Yapısı

İcra mahkemelerinin kuruluşu ve görev alanı şu temel kanunlarla düzenlenmiştir:

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 4 ila 23. maddeleri,
• 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanunun 5. maddesi.

• Hâkim Yapısı: İcra mahkemesi tek hâkimlidir.
• Müstakil Mahkeme Bulunmayan Yerler: Müstakil bir icra mahkemesinin kurulmadığı ilçelerde veya yargı çevrelerinde, bu mahkemenin görev alanına giren dava ve işlere o yerdeki asliye hukuk mahkemesi icra mahkemesi sıfatıyla bakar.
• İkili Görev Alanı: İcra mahkemesi hem "hukuk" uyuşmazlıklarına (şikâyet, itirazın kaldırılması, istihkak) bakar hem de bünyesinde "ceza" yargılaması (İİK kapsamındaki icra suçları) icra eder.

Temel Görev ve Yetkileri

1. İcra Dairesi İşlemlerini Denetleme (Şikâyet - İİK m. 16-18)

İcra dairesi müdür veya memurlarının yaptığı işlemlerin kanuna aykırı olması, hadiseye uygun bulunmaması veya bir hakkın sebepsiz yere yerine getirilmemesi ya da sürüncemede bırakılması hâlinde ilgililerin yaptığı şikâyet başvurularını inceler.

• Kural olarak şikâyet süresi işlemin öğrenilmesinden itibaren 7 gündür.
• Bir hakkın yerine getirilmemesi, sürüncemede bırakılması veya kamu düzenine aykırılık hâllerinde ise süre sınırı olmaksızın her zaman başvurulabilir.

2. İtirazın Kaldırılması Talepleri (İİK m. 68, 68/a)

İlamsız icra takibinde borçlunun süresi içinde ödeme emrine itiraz etmesiyle duran takibin devamını sağlamak üzere alacaklının açtığı davaları inceler:

• İtirazın Kesin Kaldırılması (İİK m. 68): Alacaklının elinde imzası ikrar edilmiş adi senet, resmî dairelerin usulüne göre verdikleri onaylı belgeler, noter senetleri veya resmi makamların yetkileri dahilinde düzenledikleri makbuzlar varsa talep edilir.
• İtirazın Geçici Kaldırılması (İİK m. 68/a): Borçlu takibe konu adi senetteki imzayı açıkça reddetmişse, icra mahkemesi bilirkişi ve imza incelemesi yaparak imzanın borçluya ait olup olmadığını belirler.

3. İstihkak Davaları (İİK m. 96-99)

Borçlunun haczedilen bir malı üzerinde üçüncü bir kişinin mülkiyet veya rehin hakkı iddia etmesi hâlinde açılan uyuşmazlıkları karara bağlar.

4. İhalenin Feshi Talepleri (İİK m. 134)

İcra dairesi tarafından satışa çıkarılan taşınır veya taşınmaz malların cebri artırma ihalesinde kanuna aykırılık, ihaleye fesat karıştırma veya usulsüzlük bulunduğu iddiasıyla yapılan fesh taleplerini duruşmalı olarak inceleyip karara bağlar.

5. İcra Ceza Yargılaması

İcra mahkemesi, İcra ve İflas Kanunu'nda düzenlenen tazyik hapsi, disiplin hapsi ve adli ceza gerektiren suçlarda ceza mahkemesi sıfatıyla yargılama yapar:

• Nafaka borcunu ödememek (İİK m. 344),
• Mal beyanında bulunmamak veya gerçeğe aykırı mal beyanında bulunmak (İİK m. 337, 338),
• Ticareti terk eden tacirin bildirimde bulunmaması (İİK m. 337/a),
• Alacaklısını zarara uğratmak kastıyla mevcudunu eksiltmek (İİK m. 331).

Yargılama Usulü ve Şekli İnceleme İlkesi

İcra mahkemesinde basit yargılama usulü uygulanır (İİK m. 18). Mahkemenin genel mahkemelerden ayrılan en belirgin usuli nitelikleri şunlardır:

• Sınırlı İnceleme Yetkisi: İcra mahkemesi alacağın esasına (maddi gerçeğe) inemez; tarafların sahtelik iddiası dışındaki tanık, yemin gibi geniş delillerine dayanamaz. Yalnızca İİK m. 68'de sayılan kesin nitelikteki yazılı belgelere dayanarak karar verir.
• Maddi Anlamda Kesin Hüküm Oluşturmama: İcra mahkemesinin itirazın kaldırılmasına ilişkin verdiği kararlar genel mahkemelerde bağlayıcı maddi kesin hüküm teşkil etmez. Bu karardan sonra taraflar genel mahkemelerde (asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesi) menfi tespit davası veya istirdat davası açabilirler.
• İstisna: İstihkak davası ile ihalenin feshi talepleri sonucunda verilen kararlar maddi anlamda kesin hüküm doğurur.

İcra Mahkemesi ile Genel Mahkemelerin Karşılaştırılması

Kriter	İcra Mahkemesi	Genel Mahkemeler (Asliye Hukuk / Asliye Ticaret)
İnceleme Kapsamı	Şekli inceleme yapar; kanunda sayılan sınırlı belgelere bakar	Maddi inceleme yapar; her türlü delili (tanık, yemin, keşif vb.) inceler
Yargılama Usulü	Basit yargılama usulü uygulanır; hızlı karara bağlanır	Yazılı veya basit yargılama usulü uygulanır; geniş tahkikat yapılır
Kesin Hüküm Niteliği	Kural olarak usuli kesin hüküm doğurur (maddi kesinlik doğurmaz)	Maddi anlamda kesin hüküm doğurur
Temel Görev Alanı	Şikâyet, itirazın kaldırılması, ihalenin feshi, istihkak	İtirazın iptali davası, menfi tespit, alacak ve tazminat davaları

Kanun Yolları

İcra mahkemesinin nihai kararlarına karşı başvurulabilecek kanun yolları parasal sınırlara ve uyuşmazlığın türüne göre belirlenir:

• İstinaf (İİK m. 363): Kanunda belirtilen parasal sınırın üzerindeki icra mahkemesi kararlarına karşı, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren on gün içinde ilgili Bölge Adliye Mahkemesi İcra Dairesine istinaf başvurusunda bulunulabilir.
• Temyiz (İİK m. 364): Bölge Adliye Mahkemesinin belirli sınırları aşan kararlarına karşı kural olarak iki hafta içinde Yargıtay nezdinde temyiz yolu açıktır.
• İstisna: İcra ceza mahkemesinin verdiği disiplin ve tazyik hapsi kararlarına karşı istinaf yolu kapalı olup, karara karşı o yargı çevresindeki bir sonraki numaralı icra mahkemesine veya asliye ceza mahkemesine itiraz kanun yoluna başvurulur.

Ayrıca Bakınız

• İcra ve iflas hukuku
• İcra dairesi
• İcra takibi
• Asliye Hukuk Mahkemesi
• Asliye Ticaret Mahkemesi
• Şikâyet
• Haciz