Tereke

Tereke (günlük dildeki adıyla miras varlığı veya ölenin malvarlığı), bir kişinin vefat etmesiyle birlikte geride bıraktığı, para ile ölçülebilen tüm hakları, borçları, malları ve alacakları içeren hukuki bütünlüktür.

Kısacası tereke, ölen kişinin (muris) dünyaya bıraktığı tüm maddi ve hukuki mirastır. Ancak sanılanın aksine tereke sadece ev, arsa veya bankadaki paradan oluşmaz; ölen kişinin sağlığında ödemediği borçlar da terekenin bir parçasıdır.

Terekenin İçinde Neler Yer Alır?

Mirasçılara geçecek olan tereke kendi içinde iki kısımdan oluşur:

1. Aktifler (Artı Değerler / Hak ve Mallar)

• Ölen kişiye ait olan ev, arsa, tarla, araba gibi tüm taşınır ve taşınmaz mallar.
• Banka hesaplarındaki paralar, hisse senetleri, tahviller.
• Ölen kişinin üçüncü kişilerden olan alacakları (örneğin birine verdiği borç para veya vadesi gelmemiş senet alacağı).
• Telif hakları, marka hakları gibi maddi değeri olan fikri mülkiyetler.

2. Pasifler (Eksi Değerler / Borçlar ve Giderler)

• Ölen kişinin sağlığında ödemediği tüm şahsi borçları (kredi kartı borçları, banka kredileri, piyasaya olan borçlar).
• Ölen kişinin cenaze masrafları (defin, yıkama, mezar yeri giderleri).
• Mirasın açılması ve korunması için yapılan mahkeme ve noter masrafları.

Terekeye Dahil Olmayan Haklar (Mirasçılara Geçmeyenler) =

Ölen kişinin şahsına sıkı sıkıya bağlı olan, yani sadece o yaşadığı sürece hüküm ifade eden haklar ve yükümlülükler terekeye dahil edilmez ve vefatla birlikte yok olur:

• Ölen kişinin aldığı nafaka hakkı veya ödemekle yükümlü olduğu nafaka borcu (istisnalar hariç vefatla biter).
• Kullanım hakkı (intifa hakkı) veya oturma hakkı (sükna hakkı) gibi sadece o kişiye özel tanınmış taşınmaz hakları.
• Ölen kişinin şahsi yeteneğine dayalı sözleşmeler (örneğin bir ressamın yapmayı taahhüt ettiği tablo sözleşmesi).
• Sürücü belgesi (ehliyet), pasaport, emekli maaşı alma hakkı gibi tamamen kişiye bağlı haklar.

Terekenin Tespiti (Tereke Defteri Tutulması)

Mirasçılar, ölen kişinin ne kadar malı ve ne kadar borcu olduğunu tam olarak bilmiyorlarsa büyük bir risk altındadırlar. Çünkü mirasçılar, ölen kişinin borçlarından sadece miras kalan mallarla değil, kendi şahsi malvarlıklarıyla da sorumludurlar. Bu riski önlemek için kanun şu çözümleri sunar:

• Terekenin Tespiti Davası: Mirasçılardan herhangi biri Sulh Hukuk Mahkemesine başvurarak ölen kişinin malvarlığının ve borçlarının resmi olarak araştırılmasını isteyebilir. Mahkeme; bankalara, tapu müdürlüklerine ve vergi dairelerine yazılar yazarak ölen kişinin tüm varlığını listeler (tereke defteri tutar).
• Mirasın Reddi (Redd-i Miras): Eğer yapılan tespit sonucunda ölen kişinin borçlarının, bıraktığı mallardan çok daha fazla olduğu (terekenin borca batık olduğu) anlaşılırsa, mirasçılar vefatı öğrendikleri tarihten itibaren 3 ay içinde mirası reddedebilirler. Böylece ölen kişinin borçlarını ödemek zorunda kalmazlar.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

• Görevli Mahkeme: Terekenin tespiti, defter tutulması, korunması önlemleri ve mirasla ilgili genel işlemler için görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir.
• Yetkili Mahkeme: Ölen kişinin (murisin) vefat ettiği tarihteki en son yerleşim yeri (ikametgah adresi) mahkemesi kesin yetkilidir.