Tenkis Davası

Tenkis davası, Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 560-574 hükümleri uyarınca, mirasbırakanın saklı pay kurallarını ihlal eden tasarruflarının yasal sınıra çekilmesini (indirilmesini) amaçlayan bir miras hukuku davasıdır.

Bu dava, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü aşarak saklı paylı mirasçılarının haklarına zarar verdiği durumlarda, korunan bu yasal payların tamamlanmasını sağlar.

Davanın Şartları

Tenkis davasının açılabilmesi ve mahkemece kabul edilebilmesi için belirli şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

Mirasbırakanın Ölümü: Mirasbırakan hayattayken yaptığı tasarruflara karşı tenkis davası açılamaz. Davanın açılabilmesi için mirasın açılmış (mirasbırakanın ölmüş) olması zorunludur.
Saklı Payın İhlal Edilmiş Olması: Mirasbırakanın yaptığı vasiyetname, miras sözleşmesi veya kanunda özenle sayılan sağlararası bağışlamaların, saklı paylı mirasçıların (eş, çocuk, torun, anne-baba) kanuni saklı pay tutarını eksiltmiş olması gerekir.

Davanın Tarafları

Tenkis davasında hak arayanlar ile kendisine dava yöneltilen taraflar kanunla sınırlandırılmıştır:

Davacılar (Aktif Ehliyet)

Davayı yalnızca saklı payı ihlal edilen mirasçılar açabilir. Bunlar:

Mirasbırakanın altsoyu (çocukları, torunları),
Mirasbırakanın ana ve babası,
Mirasbırakanın sağ kalan eşidir.
Ayrıca, saklı payı ihlal edilen mirasçının iflası veya hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunması hâlinde, onun alacaklıları ya da iflas idaresi de belirli şartlar altında bu davayı açabilir.

Davalılar (Pasif Ehliyet)

Dava, mirasbırakanın saklı payı ihlal ederek kendilerine kazandırma yaptığı kişilere karşı açılır. Bu kişiler üçüncü şahıslar olabileceği gibi, saklı payından daha fazla pay alan diğer yasal veya atanmış mirasçılar da olabilir.

Tenkise Tabi Tasarruflar

Mirasbırakanın her yaptığı harcama veya bağışlama tenkis davasına konu edilemez. Kanun koyucu bunları ikiye ayırmıştır:

1. Ölüme Bağlı Tasarruflar

Mirasbırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesi ile yaptığı tüm kazandırmalar, saklı payları ihlal ettiği ölçüde hiçbir zaman aşımı süresine bakılmaksızın tenkise tabidir.

2. Sağlararası Tasarruflar

Mirasbırakanın hayattayken yaptığı tasarruflardan sadece TMK m. 565'te sınırlı olarak sayılanlar tenkis edilebilir:

Mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçılara miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar,
Miras haklarının tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar,
Mirasbırakanın ölümünden önceki son bir yıl içinde yaptığı olağanüstü bağışlamalar (adet üzere verilen hediyeler hariç),
Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak (mirasçıdan mal kaçırmak) amacıyla açıkça yaptığı kazandırmalar.

Hak Düşürücü Süreler

Tenkis davası açma hakkı, kanunda belirtilen belirli sürelerin geçmesiyle ortadan kalkar (TMK m. 571):

Kısa Süre: Saklı paylı mirasçıların, saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl içinde davayı açmaları gerekir.
Uzun Süre: Her hâlükârda vasiyetnamelerde açıldığı tarihten, diğer tasarruflarda ise mirasın açıldığı (ölüm) tarihten itibaren 10 yıl geçmekle dava hakkı düşer.