Tahkim itirazı
Tahkim itirazı, taraflar arasında çıkan bir uyuşmazlığın çözümü için devlet mahkemeleri yerine hakem veya hakem kuruluna (tahkime) gidileceğine dair aralarında geçerli bir sözleşme (tahkim şartı) bulunmasına rağmen, taraflardan birinin uyuşmazlığı devlet mahkemesine taşıması halinde diğer tarafın ileri sürdüğü usuli bir engeldir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 116 ve 412 uyarınca düzenlenmiştir.
Bu itiraz ile davalı taraf mahkemeye, *"Bizim aramızda bu konuyu hakem yoluyla çözeceğimize dair sözleşme var, bu yüzden davaya sen bakamazsın"* mesajını verir.
İlk İtiraz Niteliği ve İleri Sürülme Süresi
Tahkim itirazı, kamu düzenine ilişkin bir husus olmayıp bir ilk itirazdır. Mahkeme tarafından kendiliğinden (re'sen) dikkate alınamaz; mutlaka taraflarca ileri sürülmelidir.
- Sıkı Hak Düşürücü Süre: Tahkim itirazının mutlaka ve sadece cevap dilekçesi içinde, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren 2 haftalık yasal süre içinde yapılması zorunlundur.
- Sürenin Geçirilmesi: Davalı, cevap dilekçesinde bu itirazı ileri sürmez veya cevap dilekçesi vermezse, tahkim itirazında bulunma hakkını tamamen kaybeder. Bu durumda taraflar tahkim sözleşmesinden zımnen (öngörülmeyen şekilde) vazgeçmiş sayılır ve devlet mahkemesi davaya bakmaya yetkili hale gelir.
Şartları
Mahkemenin tahkim itirazını kabul ederek davayı usulden reddedebilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- Taraflar arasında yazılı, net ve geçerli bir tahkim sözleşmesi veya asıl sözleşmenin içinde bir tahkim maddesi (şartı) bulunmalıdır.
- Uyuşmazlık konusu, kanunen tahkime elverişli bir iş olmalıdır. (Örneğin; aile hukuku, iş hukuku uyuşmazlıkları, taşınmazların aynına ilişkin davalar gibi kamu düzenini ilgilendiren konular tahkime elverişli değildir ve bu konularda tahkim itirazı yapılamaz).
Mahkemenin İncelemesi ve Sonuçları
Mahkeme, davalının süresinde yaptığı tahkim itirazını ön inceleme aşamasında dosya üzerinden veya ön inceleme duruşmasında karara bağlar:
İtirazın Haklı Bulunması
Mahkeme, taraflar arasındaki tahkim sözleşmesini geçerli ve uyuşmazlığı tahkime elverişli bulursa tahkim itirazını kabul eder. Bu durumda dava, dava şartı yokluğundan değil, ilk itirazın kabulü nedeniyle **usulden reddedilir**. Davacı uyuşmazlığı çözmek için hakeme (tahkim kuruluna) başvurmak zorunda kalır.
İtirazın Haksız Bulunması
Mahkeme tahkim sözleşmesini geçersiz bulursa veya uyuşmazlığın tahkime elverişli olmadığına kanaat getirirse tahkim itirazını reddeder ve davanın esasına girerek yargılamaya devlet mahkemesinde devam eder.