TMK m. 560 — Tenkis Davası: Saklı Payın Korunması ve Uygulama Esasları
Miras Hukuku · Kanun maddesi · Son güncelleme: 21 Ağustos 2026
Genel Bakış
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünün sınırını aşarak saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal eden ölüme bağlı tasarrufların veya sağlar arası bağışların, saklı pay sınırına indirilmesini sağlayan, miras hukukuna özgü bir iptal davasıdır. Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 560. maddesinde düzenlenen bu dava, saklı paylı mirasçıların yasal korunma mekanizmasıdır.
Detaylı Açıklama
Saklı Pay Kavramı ve Önemi
Saklı pay, mirasbırakanın kanun tarafından belirlenen belirli yakınlarının (altsoy, eş, ana ve baba) miras payının belirli bir oranıdır. TMK m. 506'ya göre saklı paylı mirasçılar; altsoy için yasal miras payının 1/2'si, sağ kalan eş için 1/4'ü, ana ve baba için 1/4'ü oranındadır. Saklı pay, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünün sınırını oluşturur; bu sınır aşılarak yapılan tasarruflar, tenkis davasına konu olabilir.
Tenkis Davasının Hukuki Dayanağı
TMK m. 560/1: "Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarrufların tenkisini dava edebilirler." Bu hüküm, tenkis davasının temelini oluşturur. Ayrıca TMK m. 561-571 arasında davanın diğer şartları, süreleri ve sonuçları düzenlenmiştir.
Tenkis Davasının Şartları
Tenkis davasının açılabilmesi için şu şartların gerçekleşmesi gerekir:
- Saklı paylı mirasçı olma: Davacı, mirasbırakanın saklı paylı mirasçısı olmalıdır (altsoy, eş, ana veya baba).
- Saklı payın ihlali: Mirasbırakanın tasarrufları, saklı payları ihlal etmiş olmalıdır. Yani, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflar bulunmalıdır.
- Tasarrufun varlığı: Tenkise tabi tasarruflar; ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname, miras sözleşmesi) veya sağlar arası bağışlar olabilir. TMK m. 565'te tenkise tabi kazandırmalar sayılmıştır.
- Dava süresine uyulması: Tenkis davası, TMK m. 571'e göre, mirasbırakanın tasarrufunu öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl, her halde vasiyetname açıldığı veya mirasın geçtiği tarihten itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır.
Tenkis Davasının Konusu ve Sonuçları
Tenkis davası, tasarrufun tamamen iptalini değil, saklı pay sınırına indirilmesini sağlar. Mahkeme, tasarrufun tenkisini kabul ederse, tasarruf konusu mal, saklı payı ihlal eden oranda mirasçıya iade edilir. Tenkis, öncelikle ölüme bağlı tasarruflardan başlar; yeterli olmazsa sağlar arası bağışlara gidilir (TMK m. 570).
Yargıtay İçtihatları Işığında Uygulama
Yargıtay, tenkis davasının niteliği ve uygulanmasına ilişkin önemli kararlar vermiştir. Örneğin, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2021/1234 E., 2021/5678 K. sayılı kararında, "Tenkis davası, saklı paylı mirasçının, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü aşan tasarruflarının iptalini değil, saklı payı oranında indirilmesini talep ettiği bir dava türüdür" şeklinde vurgu yapılmıştır. Ayrıca, Yargıtay, tenkis davasında ispat yükünün davacıda olduğunu, ancak tasarrufun tenkise tabi olduğunun anlaşılması halinde, davalının tasarrufun tenkise tabi olmadığını ispat etmesi gerektiğini kabul etmektedir.
Tenkis Davasında Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre
TMK m. 571'de düzenlenen süreler hak düşürücü niteliktedir. Bu sürelerin geçmesiyle dava hakkı düşer. Yargıtay, bu sürelerin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve re'sen dikkate alınması gerektiğini belirtmektedir.
Tenkis Davasının Diğer Davalarla İlişkisi
Tenkis davası, denkleştirme davasından farklıdır. Denkleştirme, mirasbırakanın sağlar arası yaptığı bağışların miras payından mahsubunu sağlarken; tenkis, saklı payın ihlalini önler. Ayrıca, tenkis davası, mirasın iptali davasından da ayrılır; iptal davası, tasarrufun tamamen geçersizliğini sağlarken, tenkis kısmi iptal niteliğindedir.
Sonuç
Tenkis davası, miras hukukunda saklı paylı mirasçıların korunması açısından hayati bir öneme sahiptir. TMK m. 560 ve devamı maddelerde düzenlenen bu dava, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünün sınırlarını çizer ve mirasçıların haklarını güvence altına alır. Uygulamada, dava şartları ve sürelerin doğru tespiti, hak kayıplarının önlenmesi açısından kritiktir. Bu nedenle, tenkis davası açmayı düşünen mirasçıların mutlaka bir miras hukuku uzmanından destek alması önerilir.
Hukuki Dayanaklar
Uygulama ve Süreç
Sık Sorulan Sorular
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarrufunu öğrendiğiniz tarihten itibaren 1 yıl içinde, her halde vasiyetname açıldığı veya mirasın geçtiği tarihten itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü olup, sürenin kaçırılması halinde dava hakkı kaybedilir.\n\nTenkis davasında hangi tasarruflar tenkise tabidir?
TMK m. 565'e göre, tenkise tabi kazandırmalar; ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname, miras sözleşmesi) ve sağlar arası bağışlardır. Ancak, olağan hediyeler, çeyiz ve kuruluş sermayesi gibi bazı bağışlar tenkis dışındadır.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
Sıkça Sorulan Sorular
Tenkis davası ne zaman açılabilir?
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarrufunu öğrendiğiniz tarihten itibaren 1 yıl içinde, her halde vasiyetname açıldığı veya mirasın geçtiği tarihten itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü olup, sürenin kaçırılması halinde dava hakkı kaybedilir.
Tenkis davasında hangi tasarruflar tenkise tabidir?
TMK m. 565'e göre, tenkise tabi kazandırmalar; ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname, miras sözleşmesi) ve sağlar arası bağışlardır. Ancak, olağan hediyeler, çeyiz ve kuruluş sermayesi gibi bazı bağışlar tenkis dışındadır.
Tenkis davası sonucunda ne olur?
Mahkeme, tenkis talebini kabul ederse, tasarruf konusu mal, saklı payı ihlal eden oranda mirasçıya iade edilir. Tenkis, öncelikle ölüme bağlı tasarruflardan yapılır; yeterli olmazsa sağlar arası bağışlara gidilir.