Soybağının Reddi Davası

Soybağının reddi davası, evlilik birliği içinde veya evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün içinde doğan çocuğun, kocanın soyuna kaydedilmesi kuralının (babalık karinesinin) gerçeği yansıtmaması durumunda, bu yasal bağın koparılması amacıyla açılan dava türüdür. Türk Medeni Kanunu (TMK) madde 286 ve devamında düzenlenmiştir.

Bu dava ile kocanın, çocuğun biyolojik babası olmadığı mahkeme kararıyla kesinleştirilerek aralarındaki hukuki bağ geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılır.

Davanın Tarafları

Kanun koyucu, aile düzenini korumak amacıyla bu davayı açabilecek kişileri ve davanın kime karşı yöneltileceğini sınırlandırmıştır:

Davacı Olabilenler: Koca (baba) ve çocuk dava açma hakkına sahiptir. Anne, soybağının reddi davası açamaz. Kocanın sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi veya ölmesi durumunda; kocanın altsoyu, anası, babası ya da babalık iddiasındaki üçüncü kişi de belirli şartlarla dava açabilir.
Davalılar: Koca davayı açıyorsa dava anne ve çocuğa karşı birlikte yöneltilir. Çocuk davayı açıyorsa dava anne ve kocaya karşı birlikte açılır.

İspat ve Yargılama Usulü

Soybağı davaları kamu düzenini ilgilendirdiği için hakim, tarafların ikrarları (kabul beyanları) ile bağlı değildir ve re'sen (kendiliğinden) araştırma yapar.

DNA İncelemesi: Günümüz hukukunda en temel ve kesin ispat aracı DNA testidir. Taraflar ve çocuk, soybağının belirlenmesi için zorunlu olan ve sağlığına zarar vermeyen kan veya doku örneklerini vermekle yükümlüdür. Haklı bir sebep olmaksızın bu incelemeye rıza gösterilmezse, hakim o tarafın aleyhine sonuç çıkarabilir.
Karine Durumları: Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse, davacının (kocanın) babalık iddiasını çürütecek kanıtlar (örneğin o dönemde cinsel ilişkinin imkansızlığı veya DNA testi) sunması gerekir. Çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama döneminde ana rahmine düşmüşse, kocanın başka bir kanıt getirmesine gerek kalmaksızın, gebe kalma döneminde karısıyla cinsel ilişkide bulunmadığını ispatlaması davanın kabulü için yeterlidir.

Hak Düşürücü Süreler

Dava açma hakkı, kanunda belirtilen sıkı hak düşürücü sürelere bağlanmıştır. Bu süreler geçtikten sonra dava açılamaz:

Koca İçin: Koca, doğumu ve kocası olmadığını (veya ananın gebe kaldığı sırada bir başkasıyla cinsel ilişkide bulunduğunu) öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde davayı açmalıdır.
Çocuk İçin: Çocuğa ergin (reşit) olana kadar dava açması için bir kayyım atanmamışsa, çocuk ergin olduğu tarihten (18 yaşını doldurduğu andan) itibaren 1 yıl içinde bu davayı açabilir.
Gecikmenin Haklı Sebebi: Sürenin geçmesinde haklı bir sebep varsa (örneğin kocanın ağır hastalığı, gaip olması veya durumdan tamamen habersiz olması), 1 yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren işlemeye başlar.

Davanın Sonuçları

Davanın kabul edilmesi halinde, çocuk ile koca arasındaki soybağı ilişkisi doğum anından itibaren geçmişe etkili olarak ortadan kalkar.
Koca ile çocuk arasındaki velayet, nafaka ödeme yükümlülüğü ve karşılıklı mirasçılık ilişkileri sona erer.
Çocuk, kocanın nüfus kütüğünden çıkarılır ve anasının bekarlık soyadını alarak anasının nüfus hanesine tescil edilir.
Çocuğun hukuki statüsü "evlilik dışı doğan çocuk" haline gelir ve biyolojik babası tarafından tanınmasının veya babalık davası açılmasının önü açılır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli Mahkeme: Nitelikli ihtisas mahkemesi olan Aile Mahkemesi görevlidir. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi bu davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
Yetkili Mahkeme: Taraflardan herhangi birinin dava tarihindeki yerleşim yeri (ikametgahı) veya çocuğun doğum yeri mahkemesidir.