Koruma Amacıyla Özgürlüğün Kısıtlanması Davası Nasıl Açılır?
Medeni Hukuk · Rehber · Son güncelleme: 21 Ağustos 2026
Genel Bakış
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması, Türk Medeni Kanunu'nun 432. maddesinde düzenlenen, bireyin kendisi veya başkaları için ciddi tehlike oluşturduğu durumlarda, diğer koruma önlemlerinin yetersiz kaldığı hallerde başvurulan bir hukuki kurumdur. Bu süreç, ilgilinin bir sağlık kuruluşuna yerleştirilmesi veya orada alıkonulması şeklinde gerçekleşir. Davanın açılması, yetkili mahkeme, gerekli belgeler ve yargılama usulü bu rehberde detaylı olarak açıklanmaktadır.
Detaylı Açıklama
Koruma Amacıyla Özgürlüğün Kısıtlanmasının Hukuki Dayanağı
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması, Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 432 ila 437. maddeleri arasında düzenlenmiştir. TMK m. 432'ye göre, "Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, ağır tehlike arz eden bulaşıcı hastalık veya serserilik" hallerinden birinin varlığı halinde, bu kişinin korunması ve tedavisi için gerekli diğer önlemlerin yetersiz kalması durumunda, kişi iradesi dışında bir kuruma yerleştirilebilir veya alıkonulabilir.
Başvuru Koşulları
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması davası açılabilmesi için aşağıdaki koşulların bir arada bulunması gerekir:
- Kişisel Durum: Kişinin akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, ağır tehlike arz eden bulaşıcı hastalık veya serserilik halinde olması.
- Tehlike: Bu durumun kişinin kendisi veya başkaları için ciddi bir tehlike oluşturması.
- Önlem Yetersizliği: Diğer koruma önlemlerinin (örneğin, vasi atanması, aile içi destek) yetersiz kalması veya bu önlemlerin uygulanamaması.
- Sağlık Raporu: Resmi bir sağlık kurulu raporu ile durumun belgelenmesi zorunludur.
Yetkili ve Görevli Mahkeme
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması davasında yetkili mahkeme, ilgilinin yerleşim yeri veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde bulunduğu yer vesayet makamıdır (TMK m. 435/1). Vesayet makamı, Sulh Hukuk Mahkemesi'dir. Görevli mahkeme ise Sulh Hukuk Mahkemesi'dir.
Başvuru Süreci ve Gerekli Belgeler
Dava, ilgilinin kendisi, eşi, üstsoy ve altsoyu, kardeşleri, Cumhuriyet savcısı veya ilgilinin bulunduğu kurumun yönetimi tarafından açılabilir. Başvuru dilekçesi ile birlikte aşağıdaki belgeler sunulmalıdır:
- Sağlık Kurulu Raporu: Kişinin durumunu belgeleyen, resmi bir sağlık kuruluşundan alınmış, ayrıntılı ve güncel bir rapor.
- Nüfus Kayıt Örneği: İlgilinin kimlik bilgilerini gösteren belge.
- Vesayet Makamına Hitaben Dilekçe: Talebin gerekçelerini açıklayan, imzalı dilekçe.
Yargılama Usulü
Yargılama, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na (HMK) tabi olmakla birlikte, TMK m. 436'da özel usul kuralları öngörülmüştür:
- Bilgilendirme ve İtiraz Hakkı: Mahkeme, karar verirken ilgilinin kısıtlama sebepleri hakkında bilgilendirilmesini ve karara karşı denetim makamına itiraz edebileceğine dair yazılı olarak dikkatinin çekilmesini sağlar.
- Dinlenme Zorunluluğu: İlgili, duruşmada dinlenir. Ancak sağlık durumu dinlenmesine elverişli değilse veya dinlenmesi fayda vermeyecekse, mahkeme onu dinlemeden de karar verebilir.
- Uzman Görüşü: Mahkeme, gerekli gördüğü takdirde bir uzmanın (psikiyatrist, nörolog vb.) görüşüne başvurabilir.
- Karar Süresi: Mahkeme, başvurudan itibaren en geç 10 gün içinde kararını verir. Acil hallerde bu süre 5 güne indirilebilir.
- Kararın İlanı: Karar, ilgilinin yerleşim yerindeki nüfus müdürlüğüne ve varsa kayıtlı olduğu kuruma bildirilir.
İtiraz ve Denetim
Verilen karara karşı, ilgili, eşi, üstsoy ve altsoyu, kardeşleri, Cumhuriyet savcısı veya kurum yönetimi tarafından, kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde denetim makamına (Asliye Hukuk Mahkemesi) itiraz edilebilir. İtiraz, kararın icrasını durdurmaz; ancak denetim makamı, gerekçeli kararla itirazı inceleyerek kararı onaylayabilir veya kaldırabilir.
Süre ve Yeniden Değerlendirme
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması kararı, en fazla bir yıl süreyle verilir. Sürenin sonunda, koşulların devam etmesi halinde, yeniden başvuru yapılarak süre uzatılabilir. Ayrıca, ilgilinin durumunda değişiklik olması halinde, her zaman kısıtlamanın kaldırılması talebiyle mahkemeye başvurulabilir.
Sonuç
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması, bireyin temel hak ve özgürlüklerine müdahale niteliği taşıdığından, ancak kanunda belirtilen sıkı koşulların varlığı halinde ve usulüne uygun olarak uygulanabilir. Bu süreçte, ilgilinin adil yargılanma hakkı, savunma hakkı ve itiraz hakkı güvence altına alınmıştır. Uygulamada, sağlık raporunun eksiksiz ve güncel olması, yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi ve usul kurallarına riayet edilmesi büyük önem taşır.
Hukuki Dayanaklar
Uygulama ve Süreç
Sık Sorulan Sorular
Dava, ilgilinin kendisi, eşi, üstsoy ve altsoyu, kardeşleri, Cumhuriyet savcısı veya ilgilinin bulunduğu kurumun yönetimi tarafından açılabilir. Ayrıca, mahkeme resen de harekete geçebilir.\n\nKoruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması kararı ne kadar süreyle verilir?
Karar en fazla bir yıl süreyle verilir. Süre sonunda koşullar devam ediyorsa, yeniden başvuru ile süre uzatılabilir. Ayrıca, ilgilinin durumunda değişiklik olması halinde her zaman kısıtlamanın kaldırılması talep edilebilir.