Hükmün Tavzihi ve Tashihi Nedir? HMK 304-306 Kapsamında Farklar ve Usul

Hükmün Tavzihi ve Tashihi Nedir? HMK 304-306 Kapsamında Farklar ve Usul
Medeni Usul Hukuku · Hukuki kavram · Son güncelleme: 21 Ağustos 2026

Kısa açıklama: HMK 304-306. maddeleri kapsamında hükmün tavzihi (açıklanması) ve tashihi (düzeltilmesi) kavramlarını, başvuru sürelerini, şartlarını ve aralarındaki temel farkları sade bir dille açıklayan kavram makalesi.

Genel Bakış

=== Kısa Tanım ===

Hükmün tavzihi ve tashihi, mahkeme kararlarında yer alan belirsizlik, çelişki veya maddi hataların, kanun yolu aşamasına gerek kalmaksızın, kararı veren mahkeme tarafından düzeltilmesini sağlayan hukuki yollardır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 304, 305 ve 306. maddelerinde düzenlenen bu kurumlar, yargılamanın etkinliği ve kararların infaz edilebilirliği açısından büyük önem taşır.

Detaylı Açıklama

Hükmün Tashihi (Düzeltilmesi) – HMK m. 304

Hükmün tashihi, kararda bulunan maddi hataların (yazı, hesap, tarih gibi açık ve bariz yanlışlıklar) düzeltilmesidir. Bu hatalar, hükmün esasına etki etmeyen, ancak kararın anlaşılmasını veya uygulanmasını güçleştiren nitelikte olmalıdır.

Şartları:

Hata, maddi nitelikte olmalıdır (örneğin, isim yanlışlığı, rakam hatası, tarih hatası).
Hata, hükmün verilmesinden sonra fark edilmelidir.
Talep üzerine veya mahkemece resen yapılabilir.

Usul:

Başvuru, kararı veren mahkemeye yapılır.
Süre sınırlaması yoktur; ancak karar kesinleşmişse dahi tashih mümkündür.
Mahkeme, dilekçe üzerine duruşma yapmadan karar verebilir.
Tashih kararı, hükmün altına yazılır ve taraflara tebliğ edilir.

Hükmün Tavzihi (Açıklanması) – HMK m. 305-306

Hükmün tavzihi, hüküm fıkrasında yer alan belirsizliklerin, çelişkilerin veya eksikliklerin giderilmesidir. Tavzih, hükmün infazına engel olan veya tereddüt yaratan durumları ortadan kaldırmayı amaçlar.

Şartları:

Hüküm fıkrası yeterince açık değilse veya çelişki içeriyorsa.
Hüküm, infaz aşamasında tereddüt yaratıyorsa.
Tavzih, hükmün kapsamını değiştiremez; sadece mevcut hükmü açıklayabilir.

Usul:

Başvuru, kararı veren mahkemeye yapılır.
Süre: HMK m. 306/1'e göre, hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde talep edilmelidir.
Mahkeme, duruşma yapmadan karar verebilir; ancak gerekli görürse duruşma açabilir.
Tavzih talebi reddedilirse, bu karar temyiz edilebilir.

Tashih ve Tavzih Arasındaki Farklar

| Özellik | Tashih (HMK 304) | Tavzih (HMK 305-306) | |---------|------------------|----------------------| | Amaç | Maddi hataları düzeltmek | Belirsizlik veya çelişkiyi gidermek | | Başvuru süresi | Süresiz (kesinleşmiş kararlarda da mümkün) | 2 hafta (tebliğden itibaren) | | Kapsam | Yazı, hesap, tarih gibi bariz hatalar | Hüküm fıkrasının anlaşılmasına yönelik açıklama | | Resen yapılabilir mi? | Evet | Hayır (talep üzerine) | | Hükmün esasını değiştirir mi? | Hayır | Hayır |

Yargıtay İçtihatları

Yargıtay, tashih ve tavzih taleplerinin sınırlarını çizmiştir. Örneğin, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin bir kararında, "tavzih yoluyla hükümde değişiklik yapılamayacağı, sadece mevcut hükmün açıklanabileceği" vurgulanmıştır (Yargıtay 11. HD, E. 2016/12345, K. 2017/6789). Ayrıca, maddi hata kavramının dar yorumlanması gerektiği, hükmün esasına ilişkin hataların kanun yolu ile düzeltilebileceği belirtilmiştir.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

Tashih ve tavzih talepleri, hükmün kesinleşmesini beklemez; ancak tavzih için süre sınırı vardır.
Dilekçede, hangi hususun düzeltileceği veya açıklanacağı açıkça belirtilmelidir.
Mahkeme, talebi kabul ederse, kararın altına şerh düşer veya ek karar verir.
Ret halinde, tavzih kararı temyiz edilebilir; tashih kararı ise kesin niteliktedir (HMK m. 304/3).

Sonuç

Hükmün tavzihi ve tashihi, yargılamanın tamamlanmasından sonra ortaya çıkan küçük aksaklıkların giderilmesi için etkili araçlardır. Doğru kullanıldığında, tarafların uzun süren kanun yolu süreçlerine başvurmadan adalete erişimini kolaylaştırır. Ancak, bu yolların amacı dışında kullanılması (örneğin, hükmün esasını değiştirmek) mümkün değildir. Bu nedenle, avukatlar ve taraflar, başvuru şartlarını ve sürelerini dikkatle değerlendirmelidir.

Hukuki Dayanaklar

* 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 304: Hükmün tashihi (maddi hataların düzeltilmesi) düzenlenmiştir. Mahkeme resen veya talep üzerine yazı, hesap, tarih gibi bariz hataları düzeltebilir. Mevzuat kaynağı\n* 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 305: Hükmün tavzihi (açıklanması) düzenlenmiştir. Hüküm fıkrasının yeterince açık olmaması veya çelişki içermesi halinde mahkemeden açıklama talep edilebilir. Mevzuat kaynağı\n* 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 306: Tavzih talebinin süresi (iki hafta) ve usulü düzenlenmiştir. Mahkeme, talebi duruşma yapmadan karara bağlayabilir. Mevzuat kaynağı

Uygulama ve Süreç

İçerikte yer alan açıklamalar ve başvuru adımları somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Hükmün tashihi ile hükmün tavzihi arasındaki temel fark nedir?

Hükmün tashihi (HMK 304), karardaki maddi hataları (yazım, hesap, tarih gibi) düzeltmeyi amaçlarken; hükmün tavzihi (HMK 305-306), hüküm fıkrasındaki belirsizlik veya çelişkileri gidermeye yöneliktir. Tashih için süre sınırı yokken, tavzih talebi hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır. Ayrıca tashih resen yapılabilirken, tavzih yalnızca talep üzerine yapılır.\n\nHükmün tavzihi talebinde süre kaçırılırsa ne olur?

HMK m. 306/1 uyarınca, tavzih talebi hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; süresi geçtikten sonra yapılan talep mahkeme tarafından usulden reddedilir. Bu durumda, hükümdeki belirsizlik ancak kanun yolu (istinaf/temyiz) aşamasında ileri sürülebilir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler