Gider Avansı
Gider avansı, bir davanın açılması sırasında veya yargılama devam ederken, mahkemenin yapacağı tebligat, bilirkişi incelemesi, keşif, posta ve benzeri yargılama giderlerini karşılamak üzere davacı tarafından mahkeme veznesine peşin olarak yatırılması zorunlu olan tutardır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 114 ve 120'de düzenlenmiştir.
Gider avansı, davanın hızlı bir şekilde sonuçlandırılmasını sağlamak ve ödenek yetersizliği nedeniyle yargılamanın uzamasını engellemek amacıyla getirilmiştir.
Dava Şartı Niteliği
Gider avansının dava açılırken yatırılması bir dava şartıdır. Davacının dava açarken Adalet Bakanlığı tarafından her yıl yenilenen tarifeye uygun gider avansını mahkeme veznesine yatırması gerekir.
- Eksiklik Halinde Süre verilmesi: Dava açılırken gider avansının hiç yatırılmamış veya eksik yatırılmış olduğu sonradan anlaşılırsa, mahkeme davacıya bu eksikliği tamamlaması için 2 haftalık kesin süre verir.
- Davanın Reddi: Verilen kesin süre içinde eksik gider avansı yatırılmadığı takdirde dava, dava şartı yokluğundan ötürü esasa girilmeden usulden reddedilir.
Delil Avansı ile Farkı
Yargılama hukukunda gider avansı ile delil avansı sıklıkla karıştırılsa da hukuki sonuçları bakımından farklıdırlar:
- Gider Avansı: Mahkemenin davanın yürütülmesi için yapacağı genel ve rutin masrafları (tebligat, posta vb.) kapsar ve yatırılmaması davanın usulden reddine yol açar.
- Delil Avansı: Tarafların dayandıkları belirli bir delilin (örneğin tanık dinletilmesi veya bilirkişi raporu alınması) toplanması için gereken masraftır. Delil avansının yatırılmaması davanın reddine neden olmaz; sadece o tarafa o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılması sonucunu doğurur.
Adli Yardım Halinde Durum
Dava açacak kişinin mali durumu yargılama giderlerini karşılamaya yetmiyorsa, mahkemeden adli yardım talebinde bulunabilir. Adli yardım talebi kabul edilen davacı, gider avansı dahil olmak üzere tüm yargılama harç ve masraflarını geçici olarak ödemekten muaf tutulur. Bu giderler dava süresince devlet tarafından karşılanır, dava sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir.
Yargılama Sonunda İadesi
Dava bittikten ve karar kesinleştikten sonra, davacının yatırdığı gider avansından harcanmayan bir kısım kalmışsa, bu bakiye tutar mahkeme yazı işleri müdürlüğü tarafından re'sen (kendiliğinden) davacıya iade edilir. İade işlemi genellikle davacının bildireceği banka hesabına (IBAN) transfer yoluyla gerçekleştirilir.