Şikayet Hakkı

Şikâyet hakkı, suçtan veya hukuka aykırı bir fiilden zarar gören ya da mağdur olan kişinin, adli veya idari makamlara başvurarak fail hakkında soruşturma/kovuşturma açılmasını ya da idari yaptırım uygulanmasını talep etme yetkisini ifade eden anayasal ve usulî bir haktır.

Temelini anayasal hak arama hürriyeti ve dilekçe hakkından alan bu hak, ceza hukukunda özellikle takibi şikâyete bağlı suçlar bakımından bir dava şartı niteliğindedir.

Hukuki Dayanak

Şikâyet hakkı farklı mevzuat alanlarında güvence altına alınmıştır:

• Anayasal Dayanak: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 36. maddesinde düzenlenen hak arama hürriyeti ile 74. maddesinde düzenlenen dilekçe hakkı, şikâyet hakkının temelini oluşturur.
• Ceza Hukuku Dayanağı: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 73. maddesinde şikâyet, şikâyet süresi ve feragat düzenlenmiştir.
• Muhakeme Usulü: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 158. maddesi şikâyet ve ihbarların yetkili makamlara iletilme usulünü belirler.

Ceza Hukukunda Şikâyet Hakkı

Takibi Şikâyete Bağlı Suçlar

Ceza hukukunda kural olarak suçların soruşturulması ve kovuşturulması Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından re'sen (kendiliğinden) yürütülür. Ancak kanun koyucunun kamu yararından ziyade mağdurun kişisel menfaatini veya onurunu korumayı öncelediği bazı suç tiplerinde soruşturma yapılması mağdurun açık şikâyetine bağlanmıştır (örneğin hakaret, basit kasten yaralama, konut dokunulmazlığının ihlali, kişisel verilerin kaydedilmesinin bazı halleri).

Şikâyet Süresi

• TCK'nin 73/1. maddesi uyarınca zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla şikâyet süresi 6 aydır.
• Bu süre, hak sahibinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden itibaren işlemeye başlar.
• Şikâyet süresi hak düşürücü niteliktedir; süre geçirildikten sonra yapılan başvurular işleme konulmaz.

Şikâyetin Sirayeti (Bölünmezliği İlkesi)

TCK m. 73/3 gereğince şikâyet hakkı bölünüp parçalanamaz:

• Mağdur, suça iştirak eden faillerden yalnızca biri hakkında şikâyette bulunup diğerlerini muaf tutamaz.
• İştirak halinde işlenen suçlarda faillerden biri hakkında yapılan şikâyet, kanun gereği diğer tüm failleri de kapsar.

Şikâyetten Feragat ve Vazgeçme

• Feragat: Henüz şikâyet süresi dolmadan, hakkın kullanılmayacağının peşinen beyan edilmesidir; vazgeçilemez bir sonuç doğurur.
• Vazgeçme (Geri Alma): Başlatılmış bir soruşturma veya kovuşturma evresinde şikâyetin geri çekilmesidir:
  • Soruşturma aşamasında vazgeçme halinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verilir.
  • Kovuşturma aşamasında vazgeçilirse davanın düşmesine karar verilir.
  • Hüküm kesinleştikten sonra şikâyetten vazgeçilmesi kural olarak cezanın infazını engellemez (özel kanun hükümleri saklıdır).
  • Sanık, aleyhindeki şikâyetten vazgeçmeyi kabul etmeyerek beraat etmek istediğini beyan edebilir; bu durumda yargılamaya devam olunur.

İhbar ile Şikâyetin Karşılaştırılması

Kriter	Şikâyet	İhbar
Başvuran Kişi	Bizzat suçun mağduru veya suçtan zarar gören kişi yapabilir.	Suçla doğrudan ilgisi olmayan herhangi bir üçüncü kişi de yapabilir.
Suç Türü	Yalnızca takibi şikâyete bağlı suçlarda soruşturma şartıdır.	Re'sen kovuşturulan suçlarda yetkili mercileri harekete geçirir.
Süre Sınırı	Kural olarak fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 aydır.	Kural olarak dava zamanaşımı süresi boyunca her zaman yapılabilir.
Vazgeçmenin Etkisi	Soruşturma veya davayı kural olarak düşürür.	İhbar geri alınsa dahi savcılık kamu davasını yürütmeye devam eder.

Şikâyet Hakkının Kötüye Kullanılması

Şikâyet hakkı anayasal bir meşru vasıta olmakla birlikte mutlak ve sınırsız değildir:

• Bir kimsenin işlemediğini bildiği bir fiil nedeniyle yetkili makamlara asılsız olarak şikâyet edilmesi iftira suçunu (TCK m. 267) oluşturur.
• Haksız ve kötü niyetli yapılan dayanaksız şikâyetler nedeniyle mağdur olan kişiler, kişilik haklarının saldırıya uğradığı gerekçesiyle Türk Borçlar Kanunu kapsamında manevi tazminat davası açabilir.

Ayrıca Bakınız

• Hak arama hürriyeti
• Dilekçe hakkı
• Ceza Muhakemesi Kanunu
• Türk Ceza Kanunu
• İftira
• Dava zamanaşımı