Miras Sözleşmesi
Miras sözleşmesi, Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 545-549 hükümleri uyarınca, mirasbırakanın diğer bir taraf ile karşılıklı irade beyanıyla yaptığı, ölümünden sonra hüküm ve sonuç doğuran iki taraflı bir ölüme bağlı tasarruf işlemidir.
Vasiyetnameden farklı olarak tek taraflı bir irade beyanı olmayıp bir sözleşme niteliği taşıdığından, mirasbırakan kural olarak sözleşmeden tek taraflı olarak dönemez (iptal edemez).
Geçerlilik Şartları ve Ehliyet
Miras sözleşmesi, içerdiği bağlayıcılık nedeniyle vasiyetnameye göre daha sıkı ehliyet ve şekil şartlarına tabi tutulmuştur:
- Tam Ehliyet Şartı: Miras sözleşmesi yapabilmek için mirasbırakanın ayırt etme gücüne sahip, ergin olması ve kısıtlı olmaması (tam ehliyetli olması) zorunludur (TMK m. 503). Vasiyetnamede aranan 15 yaş sınırı burada geçerli değildir.
- Resmi Şekil Şartı: Miras sözleşmesinin geçerli olabilmesi için mutlaka resmi vasiyetname şeklinde (noter, sulh hakimi veya yetkili resmi memur huzurunda, iki tanığın katılımıyla) düzenlenmesi gerekir (TMK m. 545).
Türleri
Miras sözleşmeleri tarafların üstlendikleri borçlara ve amaçlarına göre iki ana gruba ayrılır:
1. Olumlu Miras Sözleşmesi
Mirasbırakanın, sözleşmenin diğer tarafını veya bir üçüncü kişiyi mirasçı olarak atadığı (mirasçı atama) ya da belirli bir malını bıraktığı (belirli mal bırakma) sözleşmelerdir (TMK m. 527).
- İvazlı (Karşılıklı): Diğer tarafın da mirasbırakana sağlığında bakma, bir bedel ödeme veya bir edim sunma borcu altına girdiği türdür (Örn: Ölünceye kadar bakma sözleşmesi).
- İvazsız (Karşılıksız): Diğer tarafın hiçbir edim yüklenmediği, mirasbırakanın tek taraflı olarak bir kazandırma taahhüt ettiği türdür.
2. Olumsuz Miras Sözleşmesi (Miras Feragati)
Bir yasal mirasçının, mirasbırakan ile yaptığı sözleşmeyle gelecekteki miras hakkından tamamen veya kısmen vazgeçmesidir (TMK m. 528).
- Feragat eden kişi mirasçılık sıfatını kaybeder.
- Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça, ivazlı (bir bedel karşılığı) yapılan feragat, feragat edenin altsoyunu (çocuklarını ve torunlarını) da etkiler ve onları da miras dışı bırakır.
Sözleşmenin Sona Ermesi ve Ortadan Kalkması
Miras sözleşmeleri kural olarak tek taraflı bozulamasa da kanunun öngördüğü belirli durumlarda ortadan kalkar (TMK m. 546-548):
- Sağlararası Anlaşma: Taraflar sağlığında yazılı bir anlaşma yaparak miras sözleşmesini her zaman tamamen veya kısmen ortadan kaldırabilirler.
- Tek Taraflı Dönme: Mirasçı, mirasbırakana karşı mirasçılıktan çıkarma (ıskat) sebebi oluşturacak nitelikte bir kusurlu davranışta bulunursa, mirasbırakan sözleşmeden tek taraflı olarak dönebilir.
- Mirasçıdan Önce Ölüm: Mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişi, mirasbırakandan önce ölürse miras sözleşmesi kendiliğinden hükümsüz kalır.