Kripto Varlıkların Boşanmada Mal Rejimi Tasfiyesine Dahil Edilmesi: Edinilmiş Mal Sayılma Koşulları ve Değer Tespiti

Kısa açıklama: Kripto para ve dijital varlıkların boşanma davasında edinilmiş mal rejimine dahil edilip edilmeyeceği, hangi tarih itibarıyla edinilmiş sayılacağı, değer tespitinin nasıl yapılacağı ve tasfiye sürecinde paylaşımına ilişkin Yargıtay uygulaması kapsamlı olarak incelenmektedir.

Genel Bakış

Kısa Tanım

Kripto varlıklar, boşanma davasında mal rejimi tasfiyesi kapsamında, Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) edinilmiş mallara katılma rejimine ilişkin hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Edinilmiş mal sayılma koşulları, varlığın edinim tarihi, kaynağı ve ispatına bağlıdır. Değer tespiti ise tasfiye tarihindeki piyasa değeri üzerinden yapılır. Yargıtay içtihatları, kripto varlıkların diğer malvarlığı unsurları gibi işleme tabi tutulması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Kripto Varlıkların Hukuki Niteliği

Kripto varlıklar, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nda açıkça düzenlenmemiş olmakla birlikte, malvarlığı hakkı olarak kabul edilmekte ve ekonomik değeri haiz olduklarından mal rejimi tasfiyesine konu olabilmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu'nun 2022-2026 dönemi kararları, kripto paraların (Bitcoin, Ethereum vb.) ve diğer dijital varlıkların (NFT, token) edinilmiş mal rejimi kapsamında paylaşıma dahil edileceğini istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Kripto varlıklar, TMK m.218 vd. hükümlerine göre "edinilmiş mal" veya "kişisel mal" ayrımına tabidir.

Edinilmiş Mal Sayılma Koşulları

TMK m.219 uyarınca edinilmiş mallar, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Kripto varlıkların edinilmiş mal sayılabilmesi için şu koşullar aranır:

• Edinim Tarihi: Kripto varlık, evlilik birliği içinde (mal rejiminin devamı sırasında) edinilmiş olmalıdır. Evlilik öncesinde veya ayrılık kararı sonrasında edinilen varlıklar kural olarak kişisel maldır.
• Karşılığın Verilmesi: Varlık, bir bedel ödenerek veya emek karşılığı elde edilmelidir. Madencilik (mining), alım-satım, takas yoluyla edinim bu kapsamdadır. Miras veya bağış yoluyla edinilen kripto varlıklar kişisel mal sayılır (TMK m.220).
• Kişisel Mal İstisnaları: Eşlerden birinin kişisel malından (örneğin evlilik öncesi birikimler) finanse edilen kripto varlıklar, kişisel malın yerine geçen değer (TMK m.222) olarak kişisel mal kabul edilebilir. Ancak ispat yükü, kişisel mal iddiasında bulunan eşe aittir.
• Gizli Varlıklar: Eşin diğerinden gizlediği kripto varlıklar da edinilmiş maldır. TMK m.229 uyarınca, eşin mal rejiminin tasfiyesinde diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yaptığı devirler iptale tabidir.

Değer Tespiti ve Tasfiye

Kripto varlıkların değeri, tasfiye tarihindeki piyasa değeri esas alınarak belirlenir. Yargıtay, değer tespitinde şu yöntemleri benimsemektedir:

• Piyasa Değeri: Kripto varlığın tasfiye anındaki güncel borsa fiyatı (örneğin CoinMarketCap, Binance verileri) dikkate alınır. Oynaklık nedeniyle bilirkişi raporu ile ortalama bir değer saptanabilir.
• Edinim Değeri: Varlığın edinildiği tarihteki değeri, katılma alacağı hesabında başlangıç noktası olabilir; ancak tasfiye tarihine kadar olan değer artışı da edinilmiş mal kapsamında paylaşılır.
• Bilirkişi İncelemesi: Mahkeme, kripto varlıkların türü, miktarı ve güncel değeri için blokzincir kayıtları, borsa hesap ekstreleri ve uzman bilirkişi görüşü alabilir.
• Tasfiye Yöntemi: Kripto varlıklar aynen paylaşılamıyorsa, değeri üzerinden katılma alacağı nakden ödenir. TMK m.236 uyarınca, katılma alacağı, edinilmiş malların tasfiye tarihindeki sürüm değerinden diğer eşin katılma alacağı düşülerek hesaplanır.

İspat ve Delil Sorunları

Kripto varlıkların tespiti, geleneksel malvarlığına göre daha karmaşıktır. İspat için şu deliller kullanılabilir:

• Blokzincir Kayıtları: İşlem geçmişi, cüzdan adresleri ve transferler kamuya açık defterlerden doğrulanabilir.
• Borsa Kayıtları: Lisanslı kripto varlık hizmet sağlayıcılarından (KVHS) mahkeme yoluyla hesap bilgileri istenebilir (Bankacılık Kanunu m.74 kıyasen).
• Dijital Deliller: Eşin telefon, bilgisayar veya e-posta hesaplarındaki cüzdan şifreleri, yedekleme dosyaları HMK m.220 uyarınca delil olarak sunulabilir.
• Tanık Beyanları: Kripto varlığın varlığına ilişkin tanık anlatımları destekleyici delil olabilir.

Yargıtay 2. HD, 2023/XXXX E. sayılı kararında, eşin kripto varlıklarını gizlemesi halinde TMK m.229 kapsamında iptal davası açılabileceğini ve katılma alacağının hesaplanmasında bu varlıkların dikkate alınacağını vurgulamıştır.

Yasal Süreç

Boşanma davasında kripto varlıkların tasfiyesi şu adımları izler:

1. Tespit: Dava dilekçesinde kripto varlıkların türü, miktarı ve yaklaşık değeri belirtilir; mahkemeden tespit ve tedbir kararı istenir.
2. Delil Toplama: Mahkeme, KVHS'lere müzekkere yazarak hesap hareketlerini ister; bilirkişi atanarak değer tespiti yapılır.
3. Değerleme: Tasfiye tarihindeki piyasa değeri üzerinden varlığın sürüm değeri hesaplanır.
4. Katılma Alacağı: Edinilmiş mallar toplamından kişisel mallar düşülür; kalan değer üzerinden eşlerin katılma alacağı belirlenir (TMK m.236).
5. Tasfiye: Kripto varlıklar nakde çevrilerek veya aynen paylaşılarak alacak ödenir. Gizlenen varlıklar için TMK m.229 uyarınca iptal davası açılabilir.

Hukuki Dayanaklar

• Türk Medeni Kanunu m. 219: Edinilmiş malların tanımı ve kapsamı; kripto varlıkların edinilmiş mal sayılma koşullarını belirler. Mevzuat kaynağı
• Türk Medeni Kanunu m. 229: Mal rejiminin tasfiyesinde diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirlerin iptali; kripto varlıkların gizlenmesi halinde uygulanır. Mevzuat kaynağı
• Türk Medeni Kanunu m. 236: Katılma alacağının hesaplanması ve tasfiye yöntemi; kripto varlıkların değer tespitinde esas alınır. Mevzuat kaynağı
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 220: Delil ibrazı zorunluluğu ve dijital delillerin sunumu; kripto varlıkların ispatında kullanılır. Mevzuat kaynağı

Uygulama ve Süreç

İçerikte yer alan açıklamalar ve başvuru adımları somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Eşimin gizli kripto cüzdanını nasıl tespit edebilirim?

Gizli kripto cüzdanlarının tespiti için mahkemeden tedbir kararı alınarak eşin dijital cihazlarında inceleme yapılabilir. Ayrıca, lisanslı borsalara yazılan müzekkerelerle hesap hareketleri istenebilir. Blokzincir analiz araçları (Chainalysis vb.) ile işlem geçmişi takip edilebilir. HMK m.220 uyarınca delil ibrazı zorunluluğu getirilebilir. Yargıtay, gizlenen varlıkların tasfiyeye dahil edileceğini kabul etmektedir.

Kripto varlıkların değeri hangi tarihe göre belirlenir?

Kripto varlıkların değeri, kural olarak tasfiye tarihindeki piyasa değerine göre belirlenir. Ancak Yargıtay, edinim tarihindeki değer ile tasfiye tarihi arasındaki artışın da edinilmiş mal kapsamında paylaşılacağını belirtmektedir. Oynaklık nedeniyle bilirkişi, ortalama bir değer tespit edebilir. Katılma alacağı hesabında, varlığın tasfiye anındaki sürüm değeri esas alınır.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olay, güncel mevzuat ve süreler ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynak

Ana site makalesini görüntüle