Mal rejimi tasfiyesi

Mal rejimi tasfiyesi, evlilik birliği sona eren (boşanan veya eşlerden biri vefat eden) çiftlerin, evlilik süresi boyunca edindikleri tüm malvarlıklarını, paralarını ve borçlarını kanunun öngördüğü kurallara göre yarı yarıya veya aralarındaki sözleşmeye göre bölüşmesi işlemidir.

Türk Medeni Kanunu'na (TMK) göre, çiftler evlenirken aksine bir sözleşme yapmamışlarsa kanunen otomatik olarak Edinilmiş Mallara Katılma Rejimine tabi olurlar. Bu sistemde, evlilik içinde "emek verilerek" alınan her şey ortaktır.

Hangi Mallar Paylaşılır, Hangileri Paylaşılmaz?

Mal paylaşımı davasında eşlerin malvarlıkları kanunen iki ana gruba ayrılır:

1. Edinilmiş Mallar (Yarı Yarıya Paylaşılanlar)

Evlilik birliği devam ederken eşlerin çalışarak, emek harcayarak elde ettikleri tüm varlıklardır. Dava sonunda bu malların değeri hesaplanarak yarı yarıya bölüşülür:

Eşlerin maaşları, çalışma karşılığı elde ettikleri gelirler.
Evlilik içinde maaş veya birikimle satın alınan ev, araba, arsa vb. (Tapuda kimin adına kayıtlı olduğunun hiçbir önemi yoktur).
Sosyal güvenlik kurumlarının (SGK, Emekli Sandığı vb.) ödediği emekli ikramiyeleri veya toptan ödemeler.
Eşlerin şahsi şirketlerinin evlilik süresince elde ettiği gelirler ve hisse değerleri.
Şahsi malların evlilik içindeki gelirleri (Örn: Evlenmeden önce sahip olduğunuz bir evin evlilik süresince biriken kira gelirleri ortaktır).

2. Kişisel Mallar (Paylaşılmayan, Sahibine Kalanlar)

Eşlerin üzerinde hiçbir emeği bulunmayan, tamamen şahsi olan varlıklardır. Karşı taraf bu mallardan hiçbir hak talep edemez:

Eşlerden birine anne, babasından kalan miraslar (Bkz: tereke).
Evlilik öncesinde veya sağlığında karşılıksız olarak yapılan bağışlamalar, hediyeler.
Evlenmeden önce sahip olunan ev, araba veya bankadaki birikimler.
Manevi tazminat alacakları (Örn: Bir kazadan ötürü alınan manevi tazminat parası şahsidir, paylaşılmaz).
Tamamen kişisel kullanıma yarayan eşyalar (Kıyafetler, takılar, kişisel hobi aletleri vb.).

Süreç Nasıl İşler ve Dava Ne Zaman Açılır?

Boşanma Davasından Ayrı Yürütülür: Mal paylaşımı davası, boşanma davası ile aynı dilekçede istense bile mahkeme bu iki konuyu birbirinden ayırır. Çünkü mal paylaşımı yapılabilmesi için öncelikle tarafların kesin olarak boşanmış olması gerekir. Boşanma davası kesinleşene kadar mal rejimi davası mahkemece bekletilir.
Zamanaşımı Süresi: Boşanma kararının kesinleştiği (mahkeme kararının kesin hüküm kazandığı) tarihten itibaren 10 yıldır. Bu süre geçtikten sonra mal paylaşımı davası açılamaz.
Mal Kaçırmayı Önleme (İhtiyati Tedbir): Davayı açan eş, karşı tarafın dava sürecinde üzerindeki ev, araba veya arsaları başkalarına satıp mal kaçırmasını engellemek amacıyla mahkemeden tapu veya trafik kayıtlarına geçici olarak ihtiyati tedbir konulmasını talep edebilir.

Değer Artış Payı ve Katkı Payı Alacağı Nedir?

Paylaşım yapılırken bazen eşlerden biri, diğer eşin şahsi malına kendi birikimiyle (örneğin evlenmeden önce biriktirdiği parayla veya ailesinden kalan miras parasıyla) destek olmuş olabilir:

Katkı Payı / Değer Artış Payı: Kadın evlenmeden önceki ziynet (altın) paralarını veya şahsi birikimini, kocanın adına alınan bir evin peşinatı için vermişse; evlilik bitiminde bu verdiği katkıyı güncel enflasyon ve değer artışı hesaplanarak kocadan nakit para olarak geri isteyebilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli Mahkeme: Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda kesin olarak görevli ihtisas mahkemesi Aile Mahkemesidir. Aile mahkemesinin olmadığı yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi bu davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
Yetkili Mahkeme: Eğer evlilik ölümle bitmişse ölenin son yerleşim yeri mahkemesi; boşanmayla bitmişse boşanma davasına bakmaya yetkili olan mahkeme yetkilidir.