Kayyım

Kayyım (günlük dildeki adıyla geçici yasal temsilci veya emanetçi yönetici), belirli bir işin yürütülmesi, bir malvarlığının yönetilmesi veya bir kurumun idare edilmesi amacıyla mahkemeler ya da idari organlar tarafından atanan yasal temsilcidir.

Kayyımlık kurumu, kendi içinde görev alanlarına ve atayan mercilere göre iki ana gruba ayrılır: Hukuk / Medeni Hukuk Kayyımlığı ve Ceza / İdare Hukuku Kayyımlığı.

1. Hukuk Mahkemeleri Tarafından Atanan Kayyım (Medeni Hukuk)

Türk Medeni Kanunu (TMK) kapsamında açılan davalarda, genellikle vesayet makamı olan Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından atanan kayyımlardır. Kişinin hayatını tamamen yöneten vasilikten farklı olarak, kayyım sadece belirli bir iş veya süre için görevlendirilir:

Temsil Kayyımlığı (Çıkar Çatışması): Bir çocuk veya kısıtlı kişi ile onun asıl yasal temsilcisi (anne, baba veya vasisi) arasında bir menfaat çatışması doğduğunda atanır. Örneğin; miras paylaşımında anne ile küçük çocuğunun çıkarları çakışıyorsa, tapudaki işlemler için çocuğa geçici bir temsil kayyımı (genellikle bir avukat) atanır. (TMK 426)
Yönetim Kayyımlığı (Malvarlığı Yönetimi): Bir malvarlığının sahibinin kim olduğu bilinmiyorsa, sahibi ortalıkta yoksa veya malların yönetilmesi acil bir zorunluluksa atanır. Örneğin; gaiplik (kaybolma) durumlarında veya gaip bir kimsenin mirası söz konusu olduğunda, o malları koruması ve yönetmesi için mahkemece bir yönetim kayyımı görevlendirilir.

2. Ceza Mahkemeleri ve İdari Organlarca Atanan Kayyım (Şirket ve Belediye)

Ceza yargılamaları, şirketler hukuku veya idare hukuku kapsamında, kurumların yönetimini geçici olarak devralan kayyımlardır:

Şirketlere Kayyım Atanması: Bir şirketin ortakları veya yöneticileri arasında şirketi kilitleyen ağır uyuşmazlıklar çıktığında (Ticaret Mahkemesi kararıyla) veya şirketin suç organizasyonlarında kullanıldığına dair kuvvetli şüphe bulunduğunda (Ceza Mahkemesi kararıyla) şirketin yönetim organının yetkileri geçici olarak kayyıma devredilir. Kayyım, şirketi hukuka ve ortakların menfaatine uygun olarak yönetmekle yükümlüdür.
Belediyelere Kayyım Atanması (İdari Kayyım): Belediye başkanı, başkan vekili veya meclis üyelerinin terör örgütleriyle ilişkisi bulunması, görevden uzaklaştırılması veya tutuklanması gibi kanunda sayılan istisnai hallerde, İçişleri Bakanlığı veya Valilik tarafından belediyenin yönetimine geçici olarak kamu görevlileri (vali, kaymakam vb.) belediye başkanı vekili (kayyım) olarak görevlendirilir.

Kayyımın Sorumlulukları ve Görevinin Sona Ermesi

Kayyım, kendisine verilen yetki sınırlarının dışına çıkamaz. Mahkeme veya idari karar kendisine hangi yetkiyi verdiyse (örneğin; "sadece şu davayı yürütmek" veya "şirketi olağan faaliyetlerinde yönetmek") yalnızca o işi yapabilir.
Kayyım, yaptığı tüm işlemlerden dolayı atandığı makama karşı sorumludur ve düzenli olarak rapor sunar. Görevi sırasında kasıtlı veya kusurlu bir davranışla zarara yol açarsa, bu zararı tazmin etmekle yükümlüdür.
Kayyımın görevi; mahkemenin belirlediği sürenin dolmasıyla, kayyım atanmasını gerektiren sebebin (örneğin uyuşmazlığın veya davanın) ortadan kalkmasıyla ya da kayyımın istifası/azledilmesiyle sona erer.