Kambiyo senedi

Kambiyo senedi, Türk Ticaret Kanunu'nda (TTK) düzenlenen, ticari hayatta ödeme ve kredi aracı olarak kullanılan, kendine özgü sıkı şekil şartlarına bağlı ve kıymetli evrak niteliğindeki senetlerdir. Hukukumuzda kambiyo senetleri; bono (emre muharrer senet), poliçe ve çek olmak üzere üç çeşittir.

Kambiyo senetleri, içerdikleri hakkın (paranın) senetten ayrı olarak devredilemediği ve doğrudan doğruya alacak hakkı doğuran bağımsız borç ilişkileridir.

Temel Özellikleri

Kambiyo senetlerini diğer adi senetlerden ayıran ve ticari güveni sağlayan temel özellikler şunlardır:

Soyutluk (Mücerretlik) İlkesi: Senet, kendisini doğuran temel hukuki ilişkiden (örneğin bir mal satım sözleşmesinden) bağımsızdır. Sözleşmede bir sorun çıksa bile, senedi elinde bulunduran kişi alacağını talep edebilir.
Sıkı Şekil Şartları: Kanunun öngördüğü zorunlu unsurlardan (senet kelimesi, belirli bir bedel, imza vb.) birinin eksik olması halinde, evrak kambiyo senedi niteliğini kaybeder ve adi senede dönüşür.
Müteselsil Sorumluluk: Senedi imzalayan, ciro eden veya asıl borçluya garanti veren (aval veren) herkes, senedi elinde bulunduran kişiye karşı zincirleme (müteselsil) olarak sorumludur.
Ciro Yoluyla Kolay Devir: Kambiyo senetleri, senedin arkasına yazılan bir devir beyanı (ciro) ve senedin fiziki olarak teslim edilmesiyle başkalarına kolayca devredilebilir.

Kambiyo Senedi Türleri

Bono (Emre Muharrer Senet): Borçlunun (keşidecinin), alacaklıya (lehdara) belirli bir parayı, belirli bir vadede kayıtsız şartsız ödeyeceğini taahhüt ettiği senettir. Ticari hayatta en sık kullanılan türdür.
Çek: Bir ödeme aracıdır. Çekte borçlu her zaman bir **bankadır** (muhatap). Çeki düzenleyen kişi, bankaya hitaben "bu senedi getiren kişiye bendeki hesabımdan şu kadar para öde" emrini verir. Çek, görüldüğünde ödenir; kanunen vadesi yoktur (ancak uygulamada ileri tarihli çekler yaygındır).
Poliçe: Üçlü bir ilişkiyi barındırır. Senedi düzenleyen kişi (keşideci), kendi borçlusuna (muhataba), senedi elinde bulunduran kişiye (lehdara) belirli bir tutarı ödemesi emrini verir. Günümüz ticari hayatında kullanımı oldukça azalmıştır.

İcra Hukukundaki Avantajı (Kambiyo Senetlerine Özgü Takip)

Kambiyo senedine dayalı bir alacağı olan kişi, İcra ve İflas Kanunu (İİK) kapsamında çok daha hızlı ve etkili bir icra takibi başlatabilir. Buna **kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip** denir.

Hızlı Kesinleşme: İcra dairesi, senedin aslını inceleyip kambiyo senedi olduğunu tespit ettikten sonra borçluya bir ödeme emri gönderir. Borçlunun bu emre karşı itiraz süresi 5 gün, borcu ödeme süresi ise 10 gündür.
Takibin Kolay Durmaması: Borçlunun borca veya imzaya itiraz etmesi, genel takiplerde olduğu gibi icra takibini kendiliğinden durdurmaz. Takibin durması için borçlunun İcra Hukuk Mahkemesi'nden ayrıca bir tedbir kararı alması gerekir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli Mahkeme: Kambiyo senetlerinden doğan tüm davalar (menfi tespit, iptal, sahtelik davaları vb.) mutlak ticari dava sayıldığından görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir. İcra takibine karşı yapılacak şikayet ve itirazlarda ise görevli mercii İcra Hukuk Mahkemesidir.
Yetkili Mahkeme: Genel yetki kurallarının yanı sıra senedin ödeme yeri (muhatabın yeri veya bonoda gösterilen yer) mahkemesi de yetkilidir.