Sulh Hukuk Mahkemesi
Sulh hukuk mahkemesi, Türkiye'de özel hukuk uyuşmazlıklarının çözüldüğü, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve diğer özel kanunlarla görevlendirilmiş ilk derece genel hukuk mahkemelerinden biridir.
Genellikle davanın tarafları arasındaki uyuşmazlıkları uzlaştırıcı, sulh edici bir yaklaşımla çözmeyi amaçlayan ve kanunun açıkça görevlendirdiği görece daha basit nitelikteki dava ve işlere bakan tek hakimli bir mahkemedir.
Görev Alanları
Sulh hukuk mahkemelerinin görev alanı, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 4. maddesi ve diğer özel kanunlar (örneğin Türk Medeni Kanunu) ile belirlenmiştir. Başlıca görevleri şunlardır:
- Kira İlişkisinden Doğan Davalar: Kira sözleşmesinden doğan tahliye, kira bedelinin tespiti, uyarlanması ve kira sözleşmesine dayalı her türlü alacak ve tazminat davaları (kat karşılığı inşaat sözleşmeleri hariç) sulh hukuk mahkemesinde görülür.
- Kat Mülkiyeti Kanunu Davaları: Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan kaynaklanan uyuşmazlıklar, apartman/site yönetimi kararlarının iptali, ortak gider (aidat) alacakları ve komşuluk hukuku uyuşmazlıkları bu mahkemenin görevindedir.
- Miras Hukuku İşlemleri: Mirasçılık Belgesi (veraset ilamı) verilmesi, mirasın reddi (reddi miras) beyanlarının tescili, mirasın resmi tasfiyesi, vasiyetnamenin açılması ve okunması ile mirastan mal varlığının korunması önlemleri sulh hukuk mahkemesince yürütülür.
- Vesayet İşleri: Kişilerin kısıtlanması (vasi tayini), akıl sağlığı veya yaşlılık nedeniyle vesayet altına alınma işlemleri ve kayyım atanması süreçleri bu mahkeme tarafından (Vesayet Makamı sıfatıyla) karara bağlanır.
- Ortaklığın Gidilmesi (İzale-i Şüyu) Davaları: Paylı veya elbirliğiyle mülkiyete konu olan taşınır veya taşınmaz mallardaki ortaklığın, aynen taksim ya da satış yoluyla sona erdirilmesi davaları sulh hukuk mahkemesinde açılır.
- Tahliye ve Zilyetlik Davaları: Taşınır ve taşınmaz mallarda sadece zilyetliğin korunmasına yönelik davalar ile arabuluculuk tutanaklarının icra edilebilirlik şerhi alması işlemleri burada yapılır.
Yetkili Mahkeme
Sulh hukuk mahkemelerinde coğrafi yetki, kural olarak genel yetki kurallarına tabidir:
- Davalar, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesinde açılır.
- Miras hukukuna ilişkin işlerde mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi; taşınmaz mallara ilişkin (ortaklığın giderilmesi gibi) davalarda ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.
Yargılama Usulü
Sulh hukuk mahkemelerinde, Asliye Hukuk Mahkemelerinden farklı olarak basit yargılama usulü uygulanır:
- Dava ve cevap dilekçeleri olmak üzere karşılıklı sadece birer dilekçe verilir; dilekçeler aşaması daha hızlı tamamlanır.
- Taraflar tüm delillerini ve tanık listelerini dava ve cevap dilekçelerine eklemek veya bu dilekçelerde açıkça belirtmek zorundadır.