Hisseli Malın Satış Şekli

Hisseli malın satış şekli, birden fazla kişinin paydaş (hissedar) veya ortak olduğu bir taşınır ya da taşınmaz malın (ev, arsa, araç vb.) mülkiyet haklarının başkasına devredilmesini ifade eder. Türk Medeni Kanunu (TMK) ve İcra ve İflas Kanunu (İİK) uyarınca bu satış; paydaşların kendi aralarındaki anlaşma durumuna, bir hissedarın kendi payını satmak istemesine ya da borçlu bir hissedarın alacaklısı tarafından icra hukuku kapsamında başlatılan yasal süreçlere göre farklı şekillerde gerçekleştirilir.

1. Hissedarların Tamamının Anlaşması ile Satış

Hisseli malın tamamının tek bir seferde üçüncü bir kişiye satılması en sorunsuz yöntemdir.

Oybirliği Şartı: Taşınmazın/malın tamamının satılabilmesi için tüm hissedarların satış konusunda tam bir fikir birliğine varmış olması gerekir. Hissedarlardan tek bir kişinin bile onay vermemesi durumunda malın tamamı normal yollarla satılamaz.
Uygulama: Tüm hissedarlar veya yasal vekilleri (noter onaylı satış vekaletnamesi ile) ilgili kuruma (tapu müdürlüğü, noter vb.) giderek satışı gerçekleştirir. Satış bedeli, hissedarların payları oranında paylaştırılır.

2. Bir Hissedarın Yalnızca Kendi Hisselerini Satması

Bir paydaş, diğer hissedarlardan izin veya onay almadan, sadece kendisine ait olan payı (hisseyi) dilediği kişiye satma hakkına sahiptir. Ancak bu durumda kanundan doğan çok önemli bir kısıtlama devreye girer:

Önalım (Şufa) Hakkı: Hisseli bir taşınmazda paydaşlardan biri kendi hissesini üçüncü bir kişiye sattığında, diğer paydaşların bu hisseyi öncelikle satın alma hakkı vardır. Buna yasal önalım hakkı denir.
Noter Bildirimi ve Süreler: Hisseyi satın alan üçüncü kişi, satışı diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirmek zorundadır. Diğer hissedarlar, yapılan satışı noter kanalıyla öğrendikleri tarihten itibaren 3 ay ve her halükarda satış tarihinden itibaren 2 yıl içinde önalım davası açarak satılan hisseyi aynı bedel karşılığında kendi üzerlerine alabilirler. Hissedarlar kendi aralarında hisse satışı yaparsa şufa hakkı doğmaz.

3. Anlaşma Sağlanamadığında Mahkeme Yoluyla Satış (Ortaklığın Giderilmesi)

Hissedarlar malın satılması veya paylaşılması konusunda ortak bir karara varamıyorlarsa, taraflardan her biri mahkemeye başvurabilir. Bu dava türüne hukukta ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası denir.

Aynen Taksim (Bölüşme): Mahkeme öncelikle malın hissedarlar arasında fiziki olarak bölünmesinin (örneğin büyük bir arazinin paylara bölünmesi) mümkün olup olmadığını inceler.
Satış Suretiyle Ortaklığın Giderilmesi: Malın fiziki olarak bölünmesi mümkün değilse (tek bir daire veya araç gibi), mahkeme malın icra dairesi (veya satış memurluğu) aracılığıyla açık artırma usulüyle halka açık olarak satılmasına karar verir. İhale bedelinden masraflar düşüldükten sonra kalan para hissedarlara payları oranında dağıtılır. Bu davada görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesi, yetkili mahkeme ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.

4. İcra Takibi Sırasında Hisseli Malın Satış Şekli (İİK Madde 121)

Bir kişinin borcundan dolayı, henüz paylaşılmamış ortak bir maldaki (örneğin miras kalan elbirliği mülkiyetindeki bir taşınmazdaki) hissesi veya payı haczedildiğinde süreç icra hukuku kurallarına göre işler. İcra müdürlüğü, diğer ortakların rızası olmadan borçlunun hissesini doğrudan doğruya icradan satamaz. Bu tıkanıklığı aşmak için şu usul uygulanır:

İcra Müdürlüğünün Mahkemeye Başvurusu: İcra müdürü, borçlunun payı üzerindeki haczi uyguladıktan sonra, bu hisseli malın "satışının ne suretle yapılacağını" karara bağlaması için dosyayı re'sen veya alacaklının talebiyle İcra Hukuk Mahkemesi'ne gönderir (İİK Madde 121).
Yetki Belgesi Verilmesi: İcra Hukuk Mahkemesi hakimi durumu inceler ve genellikle alacaklı tarafa, ortaklığın çözülmesi ve malın satılabilmesi için Sulh Hukuk Mahkemesi'nde Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası açmak üzere bir "Yetki Belgesi" verir.
Alacaklının Dava Açması: Alacaklı, aldığı bu mahkeme yetki belgesine dayanarak borçlu ortak (hissedar) yerine geçer ve tüm diğer hissedarlara karşı Sulh Hukuk Mahkemesi'nde ortaklığın giderilmesi davasını açar. Dava sonucunda mal satılarak borçlunun payına düşen nakit para icra dosyasına aktarılır.
Alternatif Satış Şekilleri: İcra Hukuk Mahkemesi, duruma göre malın yabancılara satılmasındansa sadece diğer hissedarlar (ortaklar) arasında açık artırma yoluyla satılmasına veya payın doğrudan diğer ortaklara değer tespitiyle devredilmesine de hükmedebilir.