İhtiyati Haciz
İhtiyati haciz, para alacaklarına ilişkin bir icra takibinin sonucunu güvence altına almak amacıyla, borçlunun mallarına dava açılmadan önce veya dava sırasında geçici olarak el konulmasını sağlayan bir geçici hukuki koruma önlemidir. İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 257. maddesi ve devamında düzenlenmiştir.
İhtiyati tedbir ayni hakları korumayı hedeflerken, ihtiyati haciz yalnızca para ve para ile ölçülebilen alacaklar için uygulanır.
Şartları
İhtiyati haciz kararı verilebilmesi, alacağın vadesinin gelip gelmediğine göre iki farklı senaryoda değerlendirilir:
Vadesi Gelmiş (Muaccel) Alacaklarda
- Alacağın rehinle teminat altına alınmamış olması gerekir.
- Alacağın vadesinin gelmiş (muaccel) olması şarttır.
Vadesi Gelmemiş (Müeccel) Alacaklarda
Kural olarak vadesi gelmemiş alacaklar için ihtiyati haciz istenemez. Ancak şu istisnai durumlarda vadesi gelmemiş alacaklar için de karar verilebilir:
- Borçlunun muayyen bir yerleşim yerinin (ikametgahının) bulunmaması.
- Borçlunun taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemesi, kaçırması veya kendisinin kaçmaya hazırlanması ya da kaçmış olması.
Teminat Gösterilmesi Zorunluluğu
İhtiyati haciz talep eden alacaklı, haksız çıkması halinde borçlunun ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararları karşılamak üzere teminat göstermek zorundadır. Uygulamada mahkemeler genellikle alacağın %15'i veya %20'si oranında nakit veya banka teminat mektubu talep eder. Alacak ilama (mahkeme kararına) veya ilam niteliğindeki bir belgeye dayanıyorsa teminat aranmaz.
İhtiyati Haciz Kararının İcrası ve Süreler
İhtiyati haciz kararının infazı çok sıkı hak düşürücü sürelere tabidir:
- Kararın İcrasını Talep Süresi: Alacaklı, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden kararın infazını (mallara haciz konulmasını) istemek zorundadır. Aksi halde ihtiyati haciz kararı kendiliğinden hükümsüz kalır.
- Takibi Başlatma veya Dava Açma Süresi (Dava/Takip Öncesi Alınmışsa): İhtiyati haciz kararının icra edilmesinden (borçlunun gıyabında yapılmışsa haciz tutanağının tebliğinden) itibaren 7 gün içinde alacaklı; esas takibini (ilamsız takip) başlatmalı, davasını açmalı veya iflas takibi yapmalıdır. Aksi halde ihtiyati haciz düşer.
Karara İtiraz
Borçlu veya hakları ihlal edilen üçüncü kişiler, ihtiyati haciz kararının öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde kararı veren mahkemeye itiraz edebilir. İtiraz sebepleri şunlarla sınırlıdır:
- Mahkemenin yetkisine yönelik itirazlar.
- İhtiyati haczin sebeplerine yönelik itirazlar (örn. borcun vadesinin gelmediği, rehinli olduğu iddiası).
- Teminatın miktarına veya türüne yönelik itirazlar.
Haksız İhtiyati Haciz Nedeniyle Tazminat
Haksız yere ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, borçlunun veya üçüncü kişilerin bu yüzden uğradığı tüm zararları tazmin etmekle yükümlüdür. Bu tazminat davasında alacaklının kusurlu olup olmadığına bakılmaz; sorumluluğu kusursuz sorumluluktur. Zarar gören taraf, alacaklının gösterdiği teminattan veya alacaklının şahsi malvarlığından zararının karşılanmasını talep edebilir.