Altsoy
Altsoy (hukuk dilinde füru; فروع), bir kimsenin kan bağı yoluyla kendisinden türediği çocukları, torunları ve onların çocuklarını ifade eden medeni hukuk terimidir. Bir kimsenin soy ağacında kendisinden sonra gelen nesilleri kapsar ve kavramsal olarak üstsoy (ana, baba, büyükanne, büyükbaba) teriminin zıddıdır.
Hukuki Dayanak ve Hısımlık Derecesi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 17. maddesi kan hısımlığını şu şekilde düzenlemiştir:
"Biri diğerinden gelen kişiler arasında üstsoy-altsoy hısımlığı; biri diğerinden gelmeyip de ortak bir kökten gelen kişiler arasında civar hısımlığı vardır."
Hısımlığın derecesi, hısımları birbirine bağlayan doğum sayısı ile belirlenir (TMK m. 17/2):
- Birinci derece altsoy: Çocuklar (1 doğum)
- İkinci derece altsoy: Torunlar (2 doğum)
- Üçüncü derece altsoy: Torun çocukları (3 doğum)
Evlatlık ve onun altsoyu da kanun gereği, evlat edinene kan bağıyla bağlı altsoy gibi aynı miras ve hısımlık haklarına sahip olur (TMK m. 500).
Miras Hukukundaki Yeri
Birinci Zümre Mirasçıları
Türk miras hukukunda geçerli olan zümre (derece) sistemine göre mirasbırakanın birinci zümre mirasçıları onun altsoyudur (TMK m. 495).
- Altsoy hayatta olduğu sürece miras ikinci zümreye (anne-baba ve kardeşler) veya üçüncü zümreye (büyükanne-büyükbaba) geçmez.
- Çocuklar mirası eşit olarak paylaşırlar.
- Mirasbırakandan önce ölmüş olan çocuğun yerini, halefiyet ilkesi gereğince kendi altsoyu (torunlar) alır.
Saklı Pay Hakkı
Altsoy, kanunen korunmuş olan saklı pay hakkına sahiptir. Mirasbırakan, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle tasarruf edilebilir kısmı aşarak altsoyun saklı payını ihlal edemez. Aksi hâlde altsoy tenkis davası açma hakkına sahiptir.
- Altsoyun saklı pay oranı, yasal miras payının yarısıdır (1/2) (TMK m. 506).
Sağ Kalan Eş ile Miras Paylaşımı
Mirasbırakanın vefatı hâlinde sağ kalan eş, altsoy ile birlikte mirasçı olursa:
- Sağ kalan eşin yasal miras payı terekenin dörtte biri (1/4) olur.
- Terekenin geriye kalan dörtte üçü (3/4) altsoy arasında eşit olarak paylaştırılır (TMK m. 499).
Aile ve Ceza Hukukundaki Etkileri
- Evlenme Yasağı: TMK m. 129 uyarınca üstsoy ile altsoy arasında evlenme mutlak olarak yasaktır.
- Nafaka Yükümlülüğü: TMK m. 364 gereğince herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan altsoyuna (ve üstsoyuna) yardım nafakası ödemekle yükümlüdür.
- Ceza Hukukunda Nitelikli Hâl: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında kasten öldürme, kasten yaralama ve eziyet gibi suçların altsoya karşı işlenmesi, cezanın artırılmasını gerektiren nitelikli hâl kabul edilmiştir.