Hakimler ve Savcılar Kurulu

Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK), Türkiye Cumhuriyeti'ndeki hâkim ve savcıların atama, nakil, terfi, denetim ve disiplin gibi tüm özlük işlerini yürütmekle görevli, anayasal güvenceye sahip en üst idari yargı otoritesidir.

Anayasa’nın 159. maddesi uyarınca faaliyet gösteren kurul, yargı bağımsızlığı ve hâkimlik güvencesi ilkelerini gözeterek adaletin tarafsız bir şekilde tecelli etmesini sağlar. Önemli bir hukuki detay olarak, HSK bir dava mahkemesi değildir; yargılama yetkisi bulunmayan en üst düzey idari bir idari organdır.

Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun Yapısı ve Üyeleri

Kurul, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası gereğince toplam 13 üyeden oluşur ve iki daire halinde çalışır. Yedek üyeliği bulunmayan kurulun teşkilat yapısı ve üye kaynakları şu şekildedir:

• Kurulun Başkanı: Adalet Bakanı, kurulun tabii (doğal) başkanıdır.
• Tabii Üye: Adalet Bakanlığı İlgili Bakan Yardımcısı kurulun diğer doğal üyesidir.
• Cumhurbaşkanı Tarafından Seçilenler: Cumhurbaşkanı, adli ve idari yargı hâkim ve savcıları ile hukukçu öğretim üyeleri ve avukatlar arasından 4 üye seçer.
• TBMM Tarafından Seçilenler: Türkiye Büyük Millet Meclisi; Yargıtay, Danıştay, öğretim üyeleri ve avukatlar arasından uzlaşma veya ad çekme (kura) yöntemiyle 7 üye seçer.

Kurul üyelerinin görev süresi 4 yıldır ve süresi biten bir üye yeniden seçilebilmektedir.

HSK Dairelerinin Görev Dağılımı

Kurul, işlerin daha hızlı ve uzmanlaşmış şekilde yürütülmesi için iki ayrı daireye bölünmüştür:

1. Birinci Daire

Hâkim ve savcıların doğrudan mesleki kariyer planlamasını yapar. Atama, nakletme (tayin), geçici yetki verme, kadro dağıtma ve yıllık müstakil müfettiş inceleme kararnamelerini (terfi listelerini) hazırlamakla görevlidir.

2. İkinci Daire

Hâkim ve savcıların mesleğe kabul edilmeleri, yükselmeleri (terfi), birinci sınıfa ayrılmaları ve en önemlisi haklarındaki şikayetler üzerine disiplin cezası verilmesi veya görevden uzaklaştırma gibi cezai işlemleri yürütür.

Kurulun Başlıca Görevleri Nelerdir?

6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kurulu Kanunu kapsamında kurulun temel yetki ve sorumlulukları şunlardır:

• Mesleğe Kabul ve Atama: Hâkim ve savcı adaylarının mesleğe kabul işlemlerini yapmak, görev yerlerini kurayla veya kararnameyle belirlemek.
• Terfi ve Derece Yükselmesi: Belirli dönemlerde hâkim ve savcıların çalışmalarını inceleyerek iki yıllık yükselme sürelerini dolduranların terfi listelerini resmi gazetede ilan etmek.
• Denetim ve Soruşturma: Hâkim ve savcıların görevlerini kanunlara uygun yapıp yapmadıklarını kendi bünyesindeki Teftiş Kurulu aracılığıyla denetlemek; haklarındaki ihbar ve şikayetleri incelemek.
• Yüksek Mahkemelere Üye Seçmek: Yargıtay ve Danıştay bünyesinde boşalan üyelik kadroları için gizli oyla yeni yüksek mahkeme üyelerini seçmek.

Herkesin Anlayabileceği Örnek

Senaryo: Bir ilçede görev yapan Asliye Hukuk Mahkemesi hâkimi, baktığı bir davada taraflardan birinden rüşvet aldığı iddiasıyla şikayet edilmiştir. Ya da aynı hâkimin tayin döneminin geldiğini ve başka bir şehre atanmak istediğini varsayalım.

• Eski/Hatalı Mantık: Bu hâkimi görevden alma, cezalandırma veya başka bir şehre tayin etme yetkisi o ilin Valisinde, Belediye Başkanında veya doğrudan bir siyasi partide değildir. Eğer bu kurumlarda olsaydı yargı bağımsız olamazdı.
• Hâkimler ve Savcılar Kurulu Devreye Girdiğinde: Hâkim hakkındaki şikayet dilekçesi doğrudan HSK'ya gönderilir. HSK İkinci Dairesi, müfettiş görevlendirerek iddiaları yerinde araştırır. Müfettiş raporu doğrultusunda hâkime disiplin cezası verilebilir, hatta meslekten ihraç edilebilir. Aynı şekilde, hâkimin tayin dönemi geldiğinde HSK Birinci Dairesi, liyakat ve bölge ihtiyaçlarına göre hâkimi adil bir şekilde yeni görev yerine atar. Böylece adalet dağıtan kişilerin denetimi yine tarafsız ve bağımsız bir yüksek kurul tarafından yapılmış olur.

HSK Kararlarına Karşı Yargı Yolu

Kurulun aldığı kararlar idari nitelikte olsa da anayasal güvence nedeniyle çok özel bir kurala tabidir:

Alınan Kararın Niteliği	Karara Karşı İtiraz Durumu	Gidilecek Yargı Yolu
Atama, Terfi, Derece Yükseltme Kararları	Yargı yolu kapalıdır. Kurul içi itiraz (Genel Kurul) dışında mahkemeye dava açılamaz.	Bulunmuyor (Anayasal Sınır)
Meslekten İhraç Kararı (Meslekten Çıkarma Cezası)	Yargı yolu açık olan tek istisnadır. Hâkim veya savcı bu karara karşı dava açabilir.	Danıştay (İlk Derece Mahkemesi Sıfatıyla)