Harç

Harç (günlük dildeki adıyla resmi işlem ücreti), vatandaşların devlet kurumlarından aldıkları özel bir hizmet, onay veya ayrıcalık karşılığında, kanunla belirlenmiş miktarlarda devlet hazinesine ödemekle yükümlü oldukları parasal tutardır.

Vergiden farkı, verginin herkesten kazancına göre genel kamu giderleri için alınması; harcın ise sadece belirli bir işlemi yaptıran kişiden, o işlemin karşılığı olarak tahsil edilmesidir. Türkiye'de harçlarla ilgili temel kurallar 492 sayılı Harçlar Kanunu'nda düzenlenmiştir.

Günlük Yaşamda En Sık Karşılaşılan Harç Türleri

Devlet kurumlarında yapılan işleme göre harçlar farklı kategorilere ayrılır:

• Yargı (Mahkeme) Harçları: Mahkemelerde dava açarken veya icra dairelerinde takip başlatırken ödenen ücretlerdir. (Örn: Başvurma harcı, peşin karar harcı).
• Tapu Harçları: Ev, arsa veya tarla alım-satım işlemleri sırasında taşınmazın beyan edilen değeri üzerinden tapu müdürlüğüne ödenen ücrettir.
• Pasaport ve Ehliyet Harçları: Yeni bir pasaport çıkartırken (süresine göre) veya sürücü belgesi alırken devlete ödenen maktu (sabit) ücretlerdir.
• Noter Harçları: Noterliklerde yapılan vekaletname, sözleşme onaylatma veya araç satışı gibi işlemler karşılığında alınan tutarlardır.

Mahkemelerde Harç Türleri: Maktu ve Nispi Harç

Dava açacak bir vatandaşın bilmesi gereken en önemli ayrım mahkeme harçlarının hesaplanma şeklidir. Mahkemelerde harçlar ikiye ayrılır:

1. Maktu (Sabit) Harç

Konusu doğrudan para olmayan veya parayla ölçülemeyen davalarda (örneğin; boşanma davası, velayet davası, isim değiştirme davası veya tahliye davası) uygulanan sabit harç miktarıdır. Dava konusu ne kadar büyük olursa olsun ödenecek harç sabittir.

2. Nispi (Orantılı) Harç

Konusu para olan veya para ile ölçülebilen davalarda (örneğin; alacak davası, tazminat davası, mal paylaşımı davası veya muvazaalı işlem nedeniyle tapu iptal davası) uygulanır.

• Nispi harç, dava edilen toplam para miktarının veya malın değerinin belli bir yüzdesi (binde oranı) hesaplanarak bulunur.
• Dava açılırken bu harcın dörtte biri (%25'i) peşin olarak yatırılır. Dava kazanılırsa kalan miktar davayı kaybeden taraftan tahsil edilir.

Kimler Harç Ödemez? (Harç Muafiyeti)

Kanun koyucu, bazı kişileri veya bazı dava türlerini korumak amacıyla harç ödeme zorunluluğunun dışına çıkarmıştır:

• Tüketiciler: Vatandaşların tüketici sıfatıyla açtığı ve belirli barajların üzerindeki davalar [Resmî Gazete](https://resmigazete.gov.tr "Harç Muafiyeti Resmi Gazete") tebliği uyarınca harçtan muaftır (Bkz: tüketici mahkemesi).
• İşçiler: İşçilerin açtığı kıdem tazminatı, ihbar tazminatı gibi alacak davalarında harç ödenir; ancak işçinin maddi durumu hiç yoksa mahkemeden Adli Yardım talep ederek harçlardan geçici olarak muaf tutulabilir.
• Kamusal Muafiyet: Devlet kurumları, belediyeler ve vakıflar kendi aralarındaki veya vatandaşla olan bazı davalarında kanun gereği harç ödemezler.

Harç Yatırılmazsa Ne Olur?

Mahkemede dava açarken veya icra takibi başlatırken gerekli harçlar yatırılmadığı takdirde hakim davayı incelemeye almaz.

• Harcın eksik olduğu sonradan fark edilirse, mahkeme davacıya bu eksikliği tamamlaması için 1 haftalık kesin süre verir.
• Bu süre içinde eksik harç yatırılmazsa dava dosyası işlemden kaldırılır ve harç tamamlanana kadar dava yürütülmez. Davayı tamamen kazanan taraf, dava başında yatırdığı tüm harçları mahkeme kararıyla karşı taraftan (kaybedenden) geri alır (Bkz: vekalet ücreti).