Ön İnceleme Duruşması

Ön inceleme duruşması, hukuk davalarında (Asliye Hukuk, Aile, Ticaret, Tüketici Mahkemeleri vb.) karşılıklı dilekçe alıp verme süreci (dilekçeler aşaması) tamamen bittikten sonra, davanın asıl incelenmesine (şahitlerin dinleneceği, bilirkişi raporlarının alınacağı aşamaya) geçilmeden önce yapılan ilk ve çok kritik duruşmadır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 140'ta düzenlenmiştir.

Bu duruşmayı bir davanın "röntgeninin çekildiği" veya tarafların kozlarını paylaşmadan önce hakimin hakemliğinde yaptıkları "son hazırlık toplantısı" olarak düşünebiliriz.

Ön İnceleme Duruşmasında Neler Yapılır?

Mahkeme hakimi bu duruşmada tarafları dinleyerek şu önemli adımları sırasıyla atar:

• Uyuşmazlık Konuları Belirlenir: Hakim, davacı ve davalının dilekçelerini önüne koyar. Tarafların hangi konularda anlaştığını, hangi konularda ise kavgalı (uyuşmazlık içinde) olduğunu tek tek tespit eder ve duruşma tutanağına yazar. Davanın bundan sonraki tüm aşamaları sadece bu tutanakta yazan uyuşmazlık konuları üzerinden yürür.
• Sulh ve Arabuluculuğa Teşvik Edilir: Hakim, taraflara aralarındaki problemi barışçıl yollarla çözmek isteyip istemediklerini, sulh olmak veya arabulucuya gitmek isteyip istemediklerini sorar. Eğer taraflar anlaşmak isterlerse dava orada barışla sonuçlanabilir.
• Deliller İçin Son Süre Verilir: Tarafların dilekçelerinde belirttikleri ama henüz mahkemeye sunmadıkları belgeler varsa veya başka kurumlardan (banka, tapu vb.) getirtilecek evraklar söz konusuysa, hakim bu delillerin tamamlanması için taraflara 2 haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde istenen masraflar (delil avansı) yatırılmaz veya belgeler sunulmazsa, o delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılır.

Bu Duruşmanın En Kritik Kuralları (Hak Kayıpları Nasıl Önlenir?)

1. İddia ve Savunmayı Değiştirme Yasağı

Dilekçeler aşamasında taraflar iddialarını serbestçe genişletebiliyordu. Ancak ön inceleme duruşmasıyla birlikte kapılar kapanır:

• Eğer taraflardan biri ön inceleme duruşmasına hiç mazeretsiz katılmazsa, duruşmaya gelen diğer taraf onun rızasını aramaksızın iddialarını veya savunmasını serbestçe genişletebilir ya da değiştirebilir.
• Duruşmaya gelmeyen taraf, karşı tarafın getireceği bu yeni iddialara karşı kendini savunma şansını en başta kaybetmiş olur.

2. Tanık (Şahit) Dinlenmez

Ön inceleme duruşmasında kesinlikle şahit dinlenmez veya bilirkişi incelemesi yapılmaz. Bu duruşmanın amacı delil toplamak değil, hangi delillerin toplanacağına karar vermektir. Şahitler bu duruşmadan sonraki oturumlarda dinlenir.

Duruşma Sonrası Ne Olur?

Ön inceleme duruşması bittiğinde, hakim tarafların uyuşmazlık noktalarını ve delillerin toplanma şeklini içeren Ön İnceleme Tutanağı hazırlar. Bu tutanak taraflarca imzalanır.

Bu adımdan sonra davanın en uzun süren kısmı olan Tahkikat Aşamasına (delillerin tek tek incelenmesi, şahitlerin dinlenmesi, keşif yapılması aşamasına) geçilerek yeni bir duruşma günü verilir.