Admin: "NOTOC '''Butlan''' ({{Dil|ar|بطلان}}; Latince: ''nullitas''), kurucu unsurları tam olarak gerçekleşmiş bir hukuki işlemin, kanunun emredici hükümlerine, kamu düzenine, ahlaka veya kişilik haklarına aykırı olması ya da geçerlilik şartlarından birini taşımaması sebebiyle baştan itibaren hukuki sonuç doğurmaması veya sonradan geçersiz kılınabilmesi hâlini ifade eden medeni hukuk ve borçlar hukuku yaptırımı..." içeriğiyle yeni sayfa oluşturdu

2026-09-06T11:51:48Z

"__NOTOC__ '''Butlan''' ({{Dil|ar|بطلان}}; Latince: ''nullitas''), kurucu unsurları tam olarak gerçekleşmiş bir hukuki işlemin, kanunun emredici hükümlerine, kamu düzenine, ahlaka veya kişilik haklarına aykırı olması ya da geçerlilik şartlarından birini taşımaması sebebiyle baştan itibaren hukuki sonuç doğurmaması veya sonradan geçersiz kılınabilmesi hâlini ifade eden medeni hukuk ve borçlar hukuku yaptırımı..." içeriğiyle yeni sayfa oluşturdu

Yeni sayfa

__NOTOC__
'''Butlan''' ({{Dil|ar|بطلان}}; Latince: ''[[nullitas]]''), kurucu unsurları tam olarak gerçekleşmiş bir hukuki işlemin, kanunun emredici hükümlerine, kamu düzenine, ahlaka veya kişilik haklarına aykırı olması ya da geçerlilik şartlarından birini taşımaması sebebiyle baştan itibaren hukuki sonuç doğurmaması veya sonradan geçersiz kılınabilmesi hâlini ifade eden [[medeni hukuk]] ve [[borçlar hukuku]] yaptırımıdır.<ref>Oğuzman, M. Kemal; Barlas, Nami (2020). *Medenî Hukuk: Giriş, Kaynaklar, Temel Kavramlar*. İstanbul: Vedat Kitapçılık.</ref>

Butlan; işlemin hiç doğmamış sayıldığı [[yokluk]] yaptırımından farklı olarak, işlemin dış dünyada şeklen varlık kazandığı ancak geçerlilik engelleri nedeniyle sakatlandığı durumlarda uygulanır.

== Hukuki Dayanak ==
Türk hukukunda butlan yaptırımı temel olarak iki ana kanunda düzenlenmiştir:
* '''6098 sayılı [[Türk Borçlar Kanunu]] (TBK m. 27):''' Sözleşmelerin kesin hükümsüzlüğünü (mutlak butlan) genel olarak hükme bağlar.
* '''4721 sayılı [[Türk Medenî Kanunu]] (TMK m. 145-156):''' Aile hukukunda evlenmenin mutlak ve nispi butlan hâllerini özel olarak düzenler.

== Butlan Türleri ==

=== 1. Kesin Hükümsüzlük / Mutlak Butlan ===
Kamu düzenini, genel ahlakı veya emredici hukuk kurallarını doğrudan ilgilendiren ağır sakatlık hâlleridir.
* '''Kendiliğinden Geçersizlik:''' İşlem kurulduğu andan itibaren kendiliğinden ([[ipso iure]]) hükümsüzdür; hiçbir hukuki sonuç doğurmaz.
* '''Re'sen Dikkate Alınma:''' Hâkim, taraflar ileri sürmese dahi mutlak butlanı yargılamanın her aşamasında re'sen (kendiliğinden) gözetmek zorundadır.
* '''Zamanaşımı Bulunmaması:''' Geçersizlik iddiası zamanaşımına veya hak düşürücü süreye bağlı değildir; her zaman ileri sürülebilir.
* '''Onama Yasağı:''' Tarafların sonradan icazet vermesi (onaması) veya edimleri ifa etmesi işlemi geçerli hâle getirmez.

==== TBK m. 27 Kapsamında Mutlak Butlan Sebepleri ====
* Kanunun emredici hükümlerine aykırılık,
* Kamu düzenine aykırılık,
* Genel ahlaka ve adaba aykırılık,
* Kişilik haklarına aykırılık,
* Konusunun imkânsız olması (başlangıçtaki objektif imkânsızlık),
* Kanunen zorunlu geçerlilik şekline (örneğin resmî şekle) uyulmaması,
* Taraflardan birinin fiil ehliyetinden (ayırt etme gücünden) yoksun bulunması,
* [[Muvazaa]] anlaşmasına dayalı işlemler.

=== 2. İptal Edilebilirlik / Nispi Butlan ===
Kamu düzenini doğrudan ihlal etmeyen, yalnızca taraflardan birinin menfaatini korumayı amaçlayan daha hafif sakatlık hâlleridir.
* İşlem yapıldığı andan itibaren geçerli bir işlemin tüm sonuçlarını doğurur; ancak sakatlığa maruz kalan tarafa tanınan iptal hakkı kullanıldığında işlem geriye etkili olarak hükümsüz hâle gelir.
* Hâkim re'sen dikkate alamaz; mutlaka hak sahibi tarafça kanuni süresi içinde dava veya def'i yoluyla ileri sürülmesi gerekir.
* Süresi içinde iptal hakkı kullanılmazsa veya işlem sonradan onanırsa sözleşme baştan itibaren geçerli kalmaya devam eder.

==== Nispi Butlan Sebepleri ====
* '''İrade Bozuklukları (TBK m. 30-39):''' Yanılma (hata), aldatma (hile) ve korkutma (ikrah).
* '''Aşırı Yararlanma / Gabin (TBK m. 28):''' Bir tarafın zor durumda kalmasından veya düşüncesizliğinden yararlanılarak edimler arasında fahiş orantısızlık yaratılması.

== Aile Hukukunda Butlan (Evlenmenin Butlanı) ==
Medeni hukukta evlenme akdinin kendine has niteliği gereği butlan kuralları genel borçlar hukukundan farklılaştırılmıştır:

{| class="wikitable"
! Kriter !! Evlenmenin Mutlak Butlanı (TMK m. 145) !! Evlenmenin Nispi Butlanı (TMK m. 148-151)
|-
| '''Başlıca Sebepler''' || Mevcut evlilik (çifte evlilik), sürekli ayırt etme gücü yokluğu, evlenmeye engel derece akrabalık, evlenmeye engel akıl hastalığı || Geçici ayırt etme gücü yokluğu, irade sakatlıkları (hata, hile, korkutma)
|-
| '''Dava Hakkı''' || [[Cumhuriyet Savcısı]] veya ilgisi olan herkes || Yalnızca iradesi sakatlanan eş veya kanuni temsilcisi
|-
| '''Süre''' || Kural olarak herhangi bir süreye tabi değildir || Öğrenme/korkunun bitiminden itibaren '''6 ay''' ve her hâlde evlenmeden itibaren '''5 yıl'''
|-
| '''Geçerlilik Durumu''' || Mahkeme kararına kadar geçerli evliliğin tüm sonuçlarını doğurur || Mahkeme kararına kadar geçerli evliliğin tüm sonuçlarını doğurur
|}

> '''Önemli Ayrım:''' Genel borçlar hukukundaki mutlak butlanın aksine, evlilikte mutlak butlan olsa dahi evlilik kendiliğinden sona ermez; hâkimin iptal kararına kadar geçerli bir evliliğin hüküm ve sonuçlarını (çocukların nesebi, mirasçılık vb.) doğurmaya devam eder (TMK m. 156).

== Kısmi Butlan (TBK m. 27/2) ==
Sözleşmenin içerdiği hükümlerden bir kısmının mutlak butlanla sakat olması hâlinde kural olarak sözleşmenin tamamı geçersiz olmaz; yalnızca sakat olan madde hükümsüz kalır.
* Ancak, bu geçersiz hükümler olmaksızın sözleşmenin taraflarca yapılmayacağı açıkça anlaşılıyorsa, sözleşmenin tamamı kesin hükümsüz hâle gelir.

== Hükümsüzlük Türleri Arasındaki Farklar ==

{| class="wikitable"
! Kriter !! Yokluk !! Mutlak Butlan !! Nispi Butlan (İptal)
|-
| '''Kurucu Unsur''' || Eksiktir; hukuken işlem hiç doğmamıştır || Tamdır; işlem şeklen doğmuştur || Tamdır; işlem şeklen doğmuştur
|-
| '''Hüküm Doğurma''' || Baştan itibaren hiçbir hüküm doğurmaz || Baştan itibaren hiçbir hüküm doğurmaz || İptal edilene kadar geçerli hüküm doğurur
|-
| '''Dava Niteliği''' || Tespit davasıdır || Tespit davasıdır || İnşai (yenilik doğuran) davadır
|-
| '''Tipik Örnek''' || Resmî memur önünde yapılmayan evlilik || Kanunun emredici hükmüne aykırı sözleşme || Aldatma (hile) veya yanılma altında yapılan satış
|}

== Ayrıca Bakınız ==
* [[Hükümsüzlük]]
* [[Yokluk]]
* [[Muvazaa]]
* [[Türk Borçlar Kanunu]]
* [[Türk Medenî Kanunu]]
* [[İrade bozukluğu]]

== Kaynakça ==
{{Kaynakça}}

[[Kategori:Medeni hukuk]]
[[Kategori:Borçlar hukuku]]
[[Kategori:Hukuki işlemler]]
[[Kategori:Hukuk terimleri]]

Butlan - Revizyon geçmişi