Dilekçeler aşaması sayfasının kaynağını görüntüle

'''Dilekçeler aşaması''' (hukuktaki adıyla '''dilekçelerin karşılıklı verilmesi'''), bir davanın açılmasıyla başlayan ve tarafların iddia, savunma ile delillerini mahkemeye yazılı olarak sundukları yargılamanın ilk ve en kritik evresidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 118 ve devamında düzenlenmiştir. 

Mahkeme, bu aşama eksiksiz olarak tamamlanmadan davanın esasını incelemeye (tahkikat aşamasına) geçemez. Dilekçeler aşamasının işleyişi ve süresi, uygulanan yargılama usulüne (yazılı veya basit) göre farklılık gösterir.

== 1. Yazılı Yargılama Usulünde Dilekçeler Aşaması ==
Genel mahkemelerde (Asliye Hukuk, Ticaret, Aile Mahkemeleri vb.) uygulanan bu usulde karşılıklı ikişer tur olmak üzere toplam **dört dilekçe** verilir:

# '''[[Dava Dilekçesi]]:''' Davacının, hakkındaki iddiaları, hukuki sebepleri, taleplerini ve delillerini belirterek mahkemeye sunduğu ilk dilekçedir. Dava bu dilekçenin sisteme kaydedilmesiyle açılmış sayılır.
# '''[[Cevap dilekçesi|Cevap Dilekçesi]]:''' Dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren '''2 hafta''' içinde davalının sunması gereken dilekçedir. Davalı bu dilekçede davayı kabul edip etmediğini, zamanaşımı, ilk itirazlar ve esasa ilişkin tüm savunmalarını sunar. (Zor durumlar varsa hakim bu süreyi 1 ayı geçmemek üzere uzatabilir).
# '''[[Cevaba Cevap Dilekçesi]] (Replik):''' Davalının cevap dilekçesinin davacıya tebliğinden itibaren '''2 hafta''' içinde davacının, davalının savunmalarına karşı beyanda bulunduğu üçüncü dilekçedir.
# '''[[İkinci Cevap Dilekçesi]] (Düplik):''' Davacının cevaba cevap dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren '''2 hafta''' içinde davalının sunduğu, dilekçeler aşamasını kapatan dördüncü ve son dilekçedir.

== 2. Basit Yargılama Usulünde Dilekçeler Aşaması ==
Hızlı çözülmesi gereken davaların görüldüğü mahkemelerde ([[Sulh Hukuk Mahkemesi|Sulh Hukuk]], [[İş Mahkemesi|İş]], [[İcra Hukuk Mahkemesi|İcra Hukuk Mahkemeleri]] vb.) süreç çok daha kısadır ve sadece **iki dilekçe** (tek tur) verilir:
* Davacı '''dava dilekçesini''' sunar, davalı ise buna karşı '''cevap dilekçesini''' verir. 
* Cevap süresi yine tebliğden itibaren '''2 hafta'''dır. 
* Basit yargılamada *cevaba cevap* ve *ikinci cevap* dilekçeleri bulunmaz; cevap dilekçesinin verilmesiyle (veya cevap süresinin dolmasıyla) dilekçeler aşaması doğrudan sona erer.

== İddia ve Savunmanın Genişletilmesi / Değiştirilmesi Yasağı ==
Dilekçeler aşamasının hukuk yargılamasındaki en büyük önemi, tarafları bağlayıcı nitelikte olmasıdır:
* '''Yasağın Başlaması:''' Yazılı yargılamada davacı *cevaba cevap dilekçesiyle*, davalı ise *ikinci cevap dilekçesiyle* iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebilir veya değiştirebilir. Ancak ikinci cevap dilekçesinin verilmesiyle (veya süresinin dolmasıyla) birlikte **iddia ve savunmanın genişletilmesi ve değiştirilmesi yasağı** başlar.
* '''İstisnası:''' Bu yasak başladıktan sonra taraflar mahkemeye yeni bir iddia, yeni bir vakıa veya savunma sunamazlar. Bunun tek istisnası karşı tarafın buna açıkça rıza göstermesi veya taraflardan birinin davasını/savunmasını '''ıslah etmesi''' (düzeltmesi) yoluna başvurmasıdır.

== Delillerin Gösterilmesi ve Dilekçeler Aşamasının Sonu ==
Taraflar, dilekçeler aşamasında iddia ve savunmalarına dayanak yaptıkları tüm belgeleri dilekçelerine eklemek, başka yerlerden getirtilecek kayıtların (hastane, tapu, trafik vb.) adreslerini belirtmek zorundadır. 

Dilekçeler aşaması usulüne uygun şekilde kapandıktan sonra hakim dosya üzerinden bir ön inceleme yapar ve tarafları uyuşmazlık noktalarını belirlemek üzere **Ön İnceleme Duruşması**na davet eder.