Asliye Hukuk Mahkemesi sayfasının kaynağını görüntüle

'''Asliye hukuk mahkemesi''', Türk adli yargı teşkilatında sulh hukuk mahkemeleri ile özel kanunlarla kurulan ihtisas mahkemelerinin görev alanı dışında kalan tüm mal varlığı ve şahıs varlığı uyuşmazlıklarına bakmakla yükümlü asıl ve genel görevli ilk derece hukuk mahkemesidir.<ref>Pekcanıtez, Hakan; Atalay, Oğuz; Özekes, Muhammet (2021). *Medenî Usûl Hukuku*. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.</ref>

Türk medeni usul hukukunda görev kuralları belirlenirken "asıl mahkeme - istisnai mahkeme" ayrımı esas alınmıştır. Kanunlarda özel bir mahkemenin görevli kılındığı açıkça belirtilmedikçe, özel hukuktan doğan her türlü uyuşmazlık kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür.

== Yasal Dayanak ve Teşkilat Yapısı ==
Asliye hukuk mahkemelerinin kuruluşu ve görev kuralları şu mevzuatla düzenlenmiştir:
* 6100 sayılı [[Hukuk Muhakemeleri Kanunu]]'nun (HMK) 2. maddesi,
* 5235 sayılı '''Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'''un 5 ila 7. maddeleri.

* '''Kuruluş:''' Her il merkezi ile bölgelerin coğrafi durumu ve iş yoğunluğu dikkate alınarak belirlenen ilçelerde [[Hâkimler ve Savcılar Kurulu]]'nun (HSK) olumlu görüşüyle Adalet Bakanlığınca kurulur.
* '''Hâkim Yapısı:''' Asliye hukuk mahkemesi '''tek hâkimlidir'''. İş yükünün fazla olduğu yargı çevrelerinde birden fazla asliye hukuk mahkemesi (1. Asliye Hukuk, 2. Asliye Hukuk vb.) teşkil edilir.

== Görev Alanı ve Kapsamı ==
6100 sayılı HMK'nin 2. maddesi gereğince asliye hukuk mahkemesinin görevi şu ilkeler çerçevesinde belirlenir:
<blockquote>''"Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir."'' (HMK m. 2/1)</blockquote>

=== 1. Mal Varlığı Haklarına İlişkin Davalar ===
Kanunda miktar ve değer sınırı aranmaksızın genel kural caridir:
* Tapu iptali ve tescil davaları (özellikle [[miras muvazaası]], yolsuz tescil vb.),
* [[Ayni hak]]lara ilişkin el atmanın önlenmesi (müdahalenin men'i), ecrimisil ve istihkak davaları,
* Haksız fiil, sözleşmeye aykırılık veya kusursuz sorumluluktan doğan maddi ve manevi tazminat davaları,
* Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davaları (2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu),
* Sebepsiz zenginleşmeden doğan alacak davaları,
* [[Tasarrufun iptali davası]] (İİK m. 277 vd.).

=== 2. Şahıs Varlığı Haklarına İlişkin Davalar ===
* Kişilik haklarına yapılan hukuka aykırı saldırıların önlenmesi, durdurulması ve tespiti davaları (TMK m. 24-25),
* İsim, soyadı ve yaş düzeltme davaları,
* Dernek ve vakıfların feshi veya organ kararlarının iptali davaları,
* Nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalar (Nüfus Hizmetleri Kanunu).

=== 3. Diğer Hukuk Mahkemelerinin Görevleri Dışındaki İşler ===
Sulh hukuk mahkemelerinin (HMK m. 4) ve [[ihtisas mahkemesi|ihtisas mahkemeleri]]nin (Asliye Ticaret, İş, Aile, Tüketici, İcra, Kadastro vb.) görevine girmeyen tüm özel hukuk uyuşmazlıkları asliye hukuk mahkemesinde karara bağlanır.

== İhtisas Mahkemesi Sıfatıyla Yargılama ==
Bir adliyede müstakil [[ihtisas mahkemesi]] (örneğin müstakil aile mahkemesi, iş mahkemesi, tüketici mahkemesi veya [[asliye ticaret mahkemesi]]) kurulmamışsa:
* O yerdeki '''asliye hukuk mahkemesi''', kanun gereği bu ihtisas mahkemelerinin ''sıfatıyla'' davalara bakar.
* Örneğin; müstakil ticaret mahkemesi olmayan bir ilçede ticari bir uyuşmazlık dava edildiğinde dosya "Asliye Hukuk Mahkemesi (Asliye Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla)" ibaresiyle görülür.

== Sulh Hukuk ile Asliye Hukuk Mahkemesi Karşılaştırması ==

{| class="wikitable"
! Kriter !! [[Sulh Hukuk Mahkemesi]] !! Asliye Hukuk Mahkemesi
|-
| '''Görev Niteliği''' || Özel ve istisnai görevlidir (HMK m. 4'te tahdidi sayılmıştır) || Asıl ve genel görevlidir (kalan tüm özel hukuk uyuşmazlıkları)
|-
| '''Uygulanan Usul''' || Kural olarak basit yargılama usulü uygulanır || Kural olarak yazılı yargılama usulü uygulanır (HMK m. 118 vd.)
|-
| '''Dava Değeri Sınırı''' || Görevin belirlenmesinde kural olarak dava değeri dikkate alınmaz || Dava konusu şeyin değerine bakılmaksızın mal varlığı davalarına bakar
|-
| '''Temel Dava Türleri''' || Kira ilişkisi davaları, ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu), vesayet, mirasçılık belgesi || Mülkiyet davaları, tazminat davaları, tapu iptali ve tescil, kamulaştırma
|}

== Yargılama Usulü ve Aşamaları ==
Asliye hukuk mahkemesinde kural olarak '''yazılı yargılama usulü''' (HMK m. 118-186) uygulanır. Yargılama beş ana evreden oluşur:
# '''Dilekçeler Aşaması:''' Dava dilekçesi, cevap dilekçesi, cevaba cevap (replik) ve ikinci cevap (düplik) dilekçelerinin karşılıklı tebliği.
# '''Ön İnceleme:''' Dava şartları ve ilk itirazların incelenmesi, uyuşmazlık konularının tespiti, tarafların sulhe veya arabuluculuğa teşviki (HMK m. 137).
# '''Tahkikat:''' Tarafların iddia ve savunmalarını ispatlamak amacıyla delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi, [[bilirkişi]] raporlarının alınması ve keşif icrası.
# '''Sözlü Yargılama:''' Tahkikatın bitiminde taraflara son beyanları için söz verilmesi (HMK m. 186).
# '''Hüküm:''' Uyuşmazlığı esastan çözen gerekçeli nihai kararın açıklanması.

== Kanun Yolları ==
Asliye hukuk mahkemesinin nihai kararlarına karşı başvurulabilecek olağan kanun yolları şunlardır:
* '''İstinaf (HMK m. 341):''' Kanunda belirtilen parasal sınırın üzerindeki nihai kararlara karşı, kararın tebliğinden itibaren '''iki hafta''' içinde ilgili [[Bölge Adliye Mahkemesi]] Hukuk Dairesine başvurulur.
* '''Temyiz (HMK m. 361):''' Bölge Adliye Mahkemesi kararlarına karşı, HMK m. 362'deki istisnalar saklı kalmak kaydıyla ve yasal parasal sınırın aşılması hâlinde tebliğden itibaren '''iki hafta''' içinde [[Yargıtay]] nezdinde temyiz yoluna gidilebilir.

== Ayrıca Bakınız ==
* [[Hukuk Muhakemeleri Kanunu]]
* [[Sulh hukuk mahkemesi]]
* [[Asliye Ticaret Mahkemesi]]
* [[İhtisas mahkemesi]]
* [[Miras muvazaası]]
* [[Ayni hak]]
* [[İktisap]]
* [[Bölge Adliye Mahkemesi]]

== Kaynakça ==
{{Kaynakça}}

[[Kategori:Medeni usul hukuku]]
[[Kategori:İlk derece mahkemeleri]]
[[Kategori:Türk yargı sistemi]]
[[Kategori:Medeni hukuk]]


{{Mahkeme Bilgisi
|mahkeme_adı     = Asliye Hukuk Mahkemesi
|görev_yönünden  = Malvarlığı haklarına ve şahıs varlığına ilişkin, diğer özel mahkemelerin görev alanına girmeyen tüm genel dava ve işler.
|yetki_yönünden   = Genel yetki kuralı uyarınca davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi.
|ilgili_kanunlar = 6100 Sayılı HMK, 4721 Sayılı TMK, 6098 Sayılı TBK
}}


[[Kategori:Mahkemeler]]
[[Kategori:Hukuk Mahkemeleri]]