Asliye Ceza Mahkemesi sayfasının kaynağını görüntüle

__NOTOC__
'''Asliye ceza mahkemesi''', Türk adli yargı teşkilatında ilk derece ceza yargılamasını yürüten, kanunların ayrıca [[ağır ceza mahkemesi]] veya özel yetkili diğer ceza mahkemelerinin (çocuk mahkemesi, fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi vb.) görev alanına bırakmadığı tüm ceza dava ve işlerine bakmakla yükümlü, tek hâkimli genel görevli ilk derece mahkemesidir.<ref>Centel, Nur; Zafer, Hamide (2021). *Ceza Muhakemesi Hukuku*. İstanbul: Beta Basım.</ref>

Türk ceza yargılamasında asıl genel yetkili mahkeme niteliğini taşır; ceza adaleti sistemindeki iş yükünün en büyük kısmını bu mahkemeler karşılar.

== Hukuki Dayanak ve Kuruluş ==
Asliye ceza mahkemelerinin kuruluşu ve yargı yetkisi, 5235 sayılı '''Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun''' ile düzenlenmiştir:
* '''Kuruluş Yeri:''' Her il merkezi ile bölgelerin coğrafi koşulları ve iş yoğunluğu gözetilerek Adalet Bakanlığı'nın önerisi ve [[Hâkimler ve Savcılar Kurulu]]nun (HSK) olumlu görüşüyle belirlenen ilçelerde kurulur.
* '''Yargı Çevresi:''' Kurulduğu il merkezi veya ilçenin mülki sınırlarıdır. İş durumunun gerektirdiği yerlerde birden fazla asliye ceza mahkemesi dairesi (örneğin 1. Asliye Ceza Mahkemesi, 2. Asliye Ceza Mahkemesi) açılarak numaralandırılır.

== Mahkemenin Yapısı ==
* '''Tek Hâkim İlkesi:''' Asliye ceza mahkemeleri bir başkan ve üyelerden oluşan heyet hâlinde değil, '''tek hâkimle''' toplanır ve karar verir (5235 sayılı Kanun m. 10).
* '''Cumhuriyet Savcısının Rolü:''' Asliye ceza mahkemesindeki duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bizzat kürsüde hazır bulunmaz; iddia makamı temsilcisi olarak savcılık esasa ilişkin mütalaasını mahkemeye yazılı olarak sunar.

== Görev Alanı ==
5235 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca kanunların ayrıca bir mahkemeye görev vermediği hâllerde asliye ceza mahkemeleri genel görevlidir:

=== Ceza Miktarı Yönünden Görev ===
Özel mahkemelerin görevine girmeyen ve kanunlardaki ceza üst sınırı '''10 yıl veya daha az hapis cezasını''' gerektiren suçlar ile yalnızca adli para cezasını gerektiren dava ve işler asliye ceza mahkemesinde görülür.

=== Başlıca Görevli Olduğu Suç Tipleri ===
* Basit ve nitelikli [[[[Hırsızlık|hırsızlık]]]] (TCK m. 141, 142),
* Basit [[dolandırıcılık]] (TCK m. 157),
* Basit ve nitelikli [[Güveni Kötüye Kullanma|güveni kötüye kullanma]] (TCK m. 155),
* Sivil kişilerce işlenen [[resmi belgede sahtecilik]] (TCK m. 204/1) ve [[özel belgede sahtecilik]] (TCK m. 207),
* Kasten yaralama ve taksirle bir kişinin yaralanmasına neden olma,
* [[Tehdit]], [[hakaret]] ve [[şantaj]],
* [[Konut Dokunulmazlığını İhlal|Konut dokunulmazlığının ihlali]],
* Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (nitelikli hâlleri hariç),
* İmar kirliliğine neden olma,
* [[Görevi Kötüye Kullanma|Görevi kötüye kullanma]] (TCK m. 257),
* [[Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma|Trafik güvenliğini tehlikeye sokma]].

== Uygulanan Özel Muhakeme Usulleri ==
Asliye ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlarda, yargılamayı hızlandırmak ve iş yükünü azaltmak amacıyla alternatif ceza muhakemesi usulleri geniş biçimde uygulanır:
* '''[[Uzlaştırma]]:''' Mağdur ile failin bağımsız bir arabulucu/uzlaştırmacı nezaretinde edim karşılığı veya edimsiz anlaşmasıdır (CMK m. 253).
* '''[[Basit Yargılama Usulü]]:''' Adli para cezasını veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda, duruşma açılmaksızın evrak üzerinden dosyanın karara bağlanmasıdır (CMK m. 251). Mahkûmiyet hâlinde ceza dörtte bir oranında indirilir.
* '''[[Seri Muhakeme Usulü]]:''' Soruşturma evresinde savcılık ile şüphelinin yaptırım üzerinde anlaşması ve asliye ceza mahkemesi hâkiminin bunu denetleyerek onaylaması usulüdür (CMK m. 250).

== Ağır Ceza Mahkemesi ile Karşılaştırma ==

{| class="wikitable"
! Kriter !! Asliye Ceza Mahkemesi !! [[Ağır Ceza Mahkemesi]]
|-
| '''Yargılama Heyeti''' || Tek hâkim || Bir başkan ve iki üye hâkim (Toplu mahkeme)
|-
| '''Duruşmada Savcı Bulunması''' || Savcı duruşmaya bizzat katılmaz || Savcı duruşmada iddia makamı olarak bizzat yer alır
|-
| '''Görev Kuralı''' || Genel görevlidir (Üst sınırı 10 yıla kadar olan suçlar) || İstisnaidir (Üst sınırı 10 yılı aşan ve kanunda açıkça sayılan ağır suçlar)
|-
| '''Alternatif Usuller''' || Seri muhakeme ve basit yargılama usulü uygulanabilir || Bu usuller uygulanmaz; heyet huzurunda tam yargılama yapılır
|}

== Kanun Yolları ==
Asliye ceza mahkemesinin verdiği nihai hükümlere karşı:
* Hükmün açıklanmasından veya tebliğinden itibaren kural olarak '''7 gün''' içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak ilgili [[Bölge Adliye Mahkemesi]] Ceza Dairesi nezdinde [[istinaf]] kanun yoluna başvurulabilir.
* Hâkimin verdiği tutuklama veya adli kontrol gibi ara kararlara karşı ise itiraz merci, o yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesidir.

== Ayrıca Bakınız ==
* [[Ağır Ceza Mahkemesi]]
* [[Ceza Muhakemesi Kanunu]]
* [[Türk Ceza Kanunu]]
* [[Hırsızlık]]
* [[Dolandırıcılık]]
* [[Uzlaştırma]]

== Kaynakça ==
{{Kaynakça}}

[[Kategori:Ceza muhakemesi hukuku]]
[[Kategori:Türk yargı sistemi]]
[[Kategori:İlk derece mahkemeleri]]
[[Kategori:Asliye ceza mahkemesinin görevine giren suçlar]]


[[Kategori:Mahkemeler]]