Ölüme bağlı tasarruf sayfasının kaynağını görüntüle

'''Ölüme bağlı tasarruf''', [[Türk Medeni Kanunu]] (TMK) uyarınca, bir kimsenin ölümünden sonra hüküm ve sonuç doğurmak üzere, sağlığında kendi mal varlığı veya diğer hukuki ilişkileri hakkında yasanın öngördüğü şekil şartlarına uygun olarak yaptığı irade beyanıdır.

Mirasbırakanın sağlığında yaptığı harcamalar veya bağışlamalar (sağlararası tasarruflar) yapıldığı an sonuç doğururken, ölüme bağlı tasarruflar ancak mirasbırakanın ölümüyle birlikte hukuki geçerlilik kazanır.

== Türleri ==
Ölüme bağlı tasarruflar, yapılış şekillerine (şekli anlamda) ve içerdikleri hükümlere (maddi anlamda) göre iki ana başlık altında incelenir:

=== 1. Şekli Anlamda Ölüme Bağlı Tasarruflar ===
Kanun, mirasbırakanın son arzularını açıklayabileceği yalnızca iki hukuki kalıp öngörmüştür:
* '''[[Vasiyetname]]:''' Mirasbırakanın tek taraflı irade beyanıyla yaptığı, her zaman serbestçe dönebileceği (iptal edebileceği) tasarruftur. Resmi, el yazılı veya sözlü olarak yapılabilir.
* '''[[Miras Sözleşmesi]]:''' Mirasbırakanın diğer bir kişiyle karşılıklı olarak yaptığı ve kural olarak tek taraflı iradeyle dönülemeyen iki taraflı bir hukuki işlemdir. Mutlaka resmi memur (noter veya hakim) huzurunda düzenlenmelidir.

=== 2. Maddi Anlamda Ölüme Bağlı Tasarruflar ===
Mirasbırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesinin içerisine koyabileceği, kanunun izin verdiği hukuki düzenlemelerdir (TMK m. 514-529):
* '''Mirasçı Atama:''' Mirasbırakanın, mal varlığının tamamı veya belirli bir oranı için bir veya birden çok kişiyi yasal mirasçısı gibi halef tayin etmesidir.
* '''Belirli Mal Bırakma (Vasiyet):''' Bir kişiye mirasçı sıfatı verilmeksizin, mülkiyeti mirasbırakana ait belirli bir malın veya hakkın (örneğin bir evin, arabanın veya paranın) devredilmesinin vasiyet edilmesidir.
* '''Koşullar ve Yüklemeler:''' Tasarrufların belirli şartlara (koşul) veya yapılması istenen bir işe (yükleme/mükellefiyet) bağlanmasıdır. Ahlaka ve hukuka aykırı koşullar tasarrufu geçersiz kılar.
* '''Yedek ve Artmirasçı Atama:''' Atanan mirasçının kendisinden önce ölmesi ihtimaline karşı yeni bir mirasçı belirlenmesi (yedek) veya mirasın önce bir kişiye, ondan sonra da başka bir kişiye geçmesinin (artmirasçı) şart koşulmasıdır.
* '''Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi Atama:''' Mirasbırakanın, ölümünden sonra son arzularının yerine getirilmesi ve mirasın tasfiyesi için güvendiği bir veya birkaç kişiyi görevlendirmesidir.

== Geçerlilik ve Sınırları ==
Ölüme bağlı tasarruflar mirasbırakana geniş bir serbesti tanısa da mutlak bir özgürlük sağlamaz:
* '''Hak Ehliyeti:''' Vasiyet yapabilmek için 15 yaşını doldurmak ve ayırt etme gücüne sahip olmak gerekirken; miras sözleşmesi yapabilmek için tam ehliyetli (ergin olmak ve kısıtlı olmamak) olmak şarttır.
* '''Saklı Pay Sınırı:''' Mirasbırakan, saklı paylı mirasçılarının (eş, çocuk, anne-baba) yasal haklarını ihlal edecek şekilde ölüme bağlı tasarruf yapamaz. Yapması durumunda, bu tasarruflar [[tenkis davası]] ile saklı pay sınırına çekilir.

== Geçersizliği ve İptali ==
Kanunda öngörülen ehliyetsizlik, şekil noksanlığı, irade sakatlığı (hata, hile, tehdit) veya içeriğin hukuka/ahlaka aykırı olması durumlarında ilgililer tarafından '''iptal davası''' açılabilir (TMK m. 557). İptal davası açılmadığı sürece, sakat da olsa ölüme bağlı tasarruf kendiliğinden geçersiz sayılmaz ve hüküm doğurmaya devam eder.

== Ayrıca Bakınız ==
* [[Miras Hukuku]]
* [[Vasiyetname]]
* [[Miras Sözleşmesi]]
* [[Tenkis Davası]]