AİHM Kararlarına Uyulmaması ve Bireysel Başvuru Yolları sayfasının kaynağını görüntüle

{{Hukuk Konusu
 |başlık = AİHM Kararlarına Uyulmaması ve Bireysel Başvuru Yolları
 |kategori = İnsan Hakları Hukuku
 |tür = Rehber
 |tarih = 21 Ağustos 2026
 |özet = Türkiye'nin AİHM kararlarına uymaması durumunda başvurulabilecek hukuki yollar, Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru süreci ve etkili başvuru hakkı ihlalleri incelenmektedir.
 |genel bakış = === Kısa Özet ===

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarına uyulmaması, Türkiye'de insan hakları ihlallerinin giderilmesinde önemli bir sorun teşkil etmektedir. Bu rehberde, AİHM kararlarının uygulanmaması halinde başvurulabilecek hukuki yollar, Anayasa Mahkemesi'ne (AYM) bireysel başvuru süreci ve etkili başvuru hakkının ihlali konuları detaylı olarak ele alınmaktadır.

=== Detaylı Açıklama ===

=== AİHM Kararlarının Bağlayıcılığı ve Uygulanmaması ===

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 46. maddesi uyarınca, AİHM kararları taraf devletler için bağlayıcıdır. Türkiye, Sözleşme'ye taraf olarak bu kararları uygulama yükümlülüğü altındadır. Ancak bazı durumlarda, AİHM kararları iç hukukta gereği gibi uygulanmamakta veya hiç uygulanmamaktadır. Bu durum, bireylerin hak arama özgürlüğünü ve etkili başvuru hakkını (AİHS m.13) ihlal etmektedir.

=== Anayasa Mahkemesi'ne Bireysel Başvuru ===

Türkiye'de temel hak ve özgürlüklerin korunmasında ikincil nitelikte bir yol olan bireysel başvuru, Anayasa'nın 148. maddesi ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 45. maddesi ile düzenlenmiştir. Bireysel başvuru, kamu gücü tarafından ihlal edilen hakların korunması için diğer yolların tüketilmesinden sonra başvurulabilecek istisnai bir yoldur.

=== Başvuru Süreci ===

# '''İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi:''' Bireysel başvuru yapılmadan önce, ihlal iddiasına ilişkin olarak idari veya yargısal tüm başvuru yollarının tüketilmiş olması gerekir.
# '''Başvuru Süresi:''' Başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Eğer başvuru yolu öngörülmemişse, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde başvuru yapılabilir.
# '''Başvuru Şartları:''' Başvuru, Anayasa'da güvence altına alınmış ve AİHS kapsamındaki temel hak ve özgürlüklerden birinin ihlal edildiği iddiasına dayanmalıdır.

=== AYM Kararının Uygulanmaması ve AİHM'e Başvuru ===

Anayasa Mahkemesi tarafından verilen hak ihlali kararlarının uygulanmaması, bireysel başvurunun etkisiz hale gelmesine yol açar. Bu durumda, başvurucu artık iç hukuk yollarını tüketmiş sayılır ve AİHM'e doğrudan başvuru hakkı doğar. AİHM, AYM'nin kararlarının uygulanmamasını, AİHS'nin 13. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkının ihlali olarak değerlendirebilir.

=== AİHM'e Başvuru Şartları ===

* '''İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi:''' AYM kararının uygulanmaması, iç hukuk yollarının tüketildiği anlamına gelir.
* '''Başvuru Süresi:''' AİHM'e başvuru, nihai iç hukuk kararının verildiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.
* '''Başvuru Konusu:''' Başvuru, AİHS kapsamındaki haklardan birinin ihlal edildiği iddiasına dayanmalıdır.

=== Etkili Başvuru Hakkı İhlali ===

AİHS'nin 13. maddesi, herkesin Sözleşme'de tanınan hak ve özgürlüklerinin ihlal edilmesi halinde, ulusal bir makam önünde etkili bir başvuru hakkına sahip olduğunu düzenler. AİHM kararlarının uygulanmaması veya AYM kararlarının icra edilmemesi, bu hakkın ihlali anlamına gelir. AİHM, bu tür durumlarda başvurucuya tazminat ödenmesine veya bireysel önlemler alınmasına karar verebilir.

=== Yasal Süreç ===

=== AYM'ye Bireysel Başvuru Adımları ===

# '''Dilekçe Hazırlığı:''' İhlal iddiasını, başvuru yollarının tüketildiğini ve başvuru süresine uyulduğunu gösteren belgelerle birlikte bir dilekçe hazırlanır.
# '''Başvuru:''' Dilekçe, AYM'ye elden veya posta yoluyla sunulur.
# '''İnceleme:''' AYM, başvurunun kabul edilebilirlik şartlarını taşıyıp taşımadığını inceler. Kabul edilebilir bulunan başvurular esastan incelenir.
# '''Karar:''' AYM, ihlal kararı verirse, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için ilgili makamlara talimat verebilir.

=== AİHM'e Başvuru Adımları ===

# '''İç Hukuk Yollarının Tüketildiğinin Tespiti:''' AYM kararının uygulanmaması veya etkisiz kalması durumunda, iç hukuk yolları tüketilmiş sayılır.
# '''Başvuru Dilekçesi:''' AİHM'in kabul edilebilirlik kriterlerine uygun bir dilekçe hazırlanır.
# '''Başvuru:''' Dilekçe, AİHM'e gönderilir.
# '''İnceleme:''' AİHM, başvurunun kabul edilebilirliğine ve esasına karar verir.

=== Sonuç ===

AİHM kararlarına uyulmaması, Türkiye'nin uluslararası yükümlülüklerini ihlal etmesi anlamına gelir. Bu durumda bireyler, öncelikle AYM'ye bireysel başvuru yapmalı, ardından AİHM'e başvurarak haklarını arayabilirler. Etkili başvuru hakkının korunması, hukuk devleti ilkesinin gereğidir.
 |hukuki dayanaklar = * '''Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 46:''' AİHM kararlarının bağlayıcılığı ve uygulanması [https://www.echr.coe.int/documents/convention_tur.pdf Mevzuat kaynağı]\n* '''Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m. 45:''' Bireysel başvuru hakkı ve şartları [https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6216&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 Mevzuat kaynağı]
 |uygulama = İçerikte yer alan açıklamalar ve başvuru adımları somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
 |sss = '''AİHM kararlarına uyulmaması durumunda hangi hukuki yollara başvurulabilir?'''

Öncelikle Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapılmalıdır. AYM kararının uygulanmaması halinde, iç hukuk yolları tüketilmiş sayılır ve AİHM'e doğrudan başvuru yapılabilir. AİHM, AYM kararının uygulanmamasını etkili başvuru hakkının ihlali olarak değerlendirebilir.\n\n'''Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru süresi ne kadardır?'''

Bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Eğer başvuru yolu öngörülmemişse, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde başvuru yapılabilir.
 |dikkat = AİHM kararlarına uyulmaması, Türkiye'nin uluslararası yükümlülüklerini ihlal etmesi anlamına gelir. Bu durumda bireyler, öncelikle AYM'ye bireysel başvuru yapmalı, ardından AİHM'e başvurarak haklarını arayabilirler. Etkili başvuru hakkının korunması, hukuk devleti ilkesinin gereğidir.
 |kaynak = https://hukukipedia.org/makale/aihm-kararlarina-uyulmamasi-ve-bireysel-basvuru-yollari
}}