Yoksulluk nafakası

Yoksulluk nafakası, bir boşanma davası kesin olarak sonuçlandıktan sonra, boşanma yüzünden maddi olarak ağır bir yoksulluğa ve geçim sıkıntısına düşecek olan eşe, diğer eş tarafından yasal olarak ödenmesi gereken parasal destektir. Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 175. maddesinde düzenlenmiştir.

Dava sürerken ödenen geçici nitelikteki tedbir nafakasından farklı olarak yoksulluk nafakası, boşanma kararı tamamen kesinleştikten sonra başlar. Bu nafakanın temel amacı, evlilik birliği bittikten sonra taraflar arasındaki ekonomik uçurumu dengelemek ve kusuru daha az olan tarafın mağdur olmasını engellemektir.

Hangi Şartlarda Yoksulluk Nafakasına Hükmedilir?

Mahkemenin yoksulluk nafakasına karar verebilmesi için kanunun aradığı belirli şartların birlikte bulunması gerekir:

Talep Şartı: Hakim bu nafakaya kendiliğinden (re'sen) karar veremez; geçim sıkıntısına düşecek olan eşin mahkemeden bunu açıkça talep etmiş olması gerekir.
Yoksulluğa Düşme Tehlikesi: Nafaka isteyen tarafın, boşanma gerçekleştikten sonra yeme, içme, barınma, sağlık gibi en temel yaşam ihtiyaçlarını karşılayamayacak duruma düşecek olması şarttır.
Kusur Şartı (En Kritik Kural): Nafaka talep eden eşin, boşanmaya sebep olan olaylarda karşı taraftan daha ağır kusurlu (hatalı) olmaması gerekir. Kanunumuza göre tamamen kusurlu olan (örneğin eşini aldattığı veya şiddet uyguladığı kesinleşen) taraf, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olsa bile yoksulluk nafakası alamaz. Eşlerin kusurları eşitse veya nafaka isteyen taraf daha az kusurluysa nafaka bağlanabilir.
Maddi Güç Oranı: Nafaka ödeyecek olan eşin, bu parayı ödeyebilecek ekonomik güce sahip olması gerekir.

Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?

Mahkeme hâkimi, yoksulluk nafakası miktarını belirlerken kolluk kuvvetleri vasıtasıyla tarafların Sosyo-Ekonomik Durum (SED) araştırmasını yaptırır. Miktar tayin edilirken şu kriterler terazinin kefesine konur:

Tarafların aylık net gelirleri, maaşları ve üzerlerine kayıtlı malvarlıkları (ev, araba, arsa vb.).
Nafaka talep eden tarafın çalışıp çalışmadığı veya çalışmasına engel bir rahatsızlığının bulunup bulunmadığı.
Ülkenin güncel ekonomik koşulları ve yaşam maliyetleri.
Yoksulluk nafakası, ödeyecek olan tarafın mali gücü ile orantılı olarak belirlenir. Sabit bir asgari veya azami sınırı yoktur.

Süresi ve Sona Erme Nedenleri

Kanun maddesinde yoksulluk nafakasının "süresiz olarak" istenebileceği belirtilmiştir. Ancak bu durum nafakanın ömür boyu mutlak surette ödeneceği anlamına gelmez. Kanunda sayılan şu durumlarda yoksulluk nafakası kendiliğinden veya mahkeme kararıyla sona erer:

Kendiliğinden Sona Eren Durumlar: Nafaka alan tarafın yeniden resmi olarak evlenmesi veya taraflardan birinin vefat etmesi halinde yoksulluk nafakası hiçbir mahkeme kararına gerek kalmaksızın otomatik olarak düşer.
Mahkeme Kararıyla Kaldırılan Durumlar: Nafaka alan kişinin resmi olarak evlenmeden bir başkasıyla "fiilen evliymiş gibi" birlikte yaşaması, yoksulluk durumunun ortadan kalkması (örneğin iyi gelirli bir işe girmesi veya büyük bir miras kalması) ya da haysiyetsiz bir yaşam sürmesi halinde, nafaka ödeyen tarafın açacağı dava ile nafaka mahkemece kaldırılabilir veya azaltılabilir.

Ödenmezse Uygulanacak Cezalar ve Yasal Takip

İcra Takibi: Ödenmeyen yoksulluk nafakaları için icra müdürlüğüne gidilerek borçlu aleyhine ilamlı icra takibi başlatılabilir. Borçlunun maaşına veya mallarına haciz konulabilir (bkz: icra müdürlüğü).
Tazyik Hapsi (Zorlama Hapsi): Yoksulluk nafakasını ödemeyen borçlu hakkında, alacaklının şikayeti üzerine İcra Hukuk Mahkemesi tarafından **3 aya kadar tazyik hapsi** verilir. Borçlu birikmiş nafaka borcunu ödemediği sürece bu hapis cezasından kurtulamaz.

Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?

Görevli Mahkeme: Aile hukukundan doğan bir dava türü olduğu için kesin olarak görevli ihtisas mahkemesi Aile Mahkemesidir.
Yetkili Mahkeme: Boşanma davası ile birlikte açılmışsa boşanma davasına bakmaya yetkili mahkeme; boşanma bittikten sonra bağımsız olarak açılacak nafaka davalarında ise nafaka alacaklısının (nafaka isteyen eşin) kendi oturduğu yer (yerleşim yeri) mahkemesi yetkilidir.