Tespit Davası

Tespit Davası Nedir?

Tespit davası, bir hakkın veya hukuki ilişkinin var olup olmadığının ya da bir belgenin sahte olup olmadığının mahkeme kanalıyla belirlenmesini amaçlayan dava türüdür. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 106'da düzenlenmiştir.

Bu dava türünde mahkemeden bir şeyin yapılması, ödenmesi veya bir şeyden kaçınılması talep edilmez; yalnızca hukuki durumun netleştirilmesi istenir.

Temel Şartları

Bir tespit davasının mahkemece esastan incelenebilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:

Hukuki İlişki: Davanın konusu yalnızca bir hukuki ilişki (veya hak) ya da bir belgenin sahteliği olabilir. Sadece maddi vakıalar (örn. bir kazanın nasıl meydana geldiği) tek başına tespit davasına konu edilemez (delil tespiti hariç).
Hukuki Yarar: Davacının, söz konusu hukuki ilişkinin hemen tespit edilmesinde güncel ve meşru bir hukuki yararı bulunmalıdır. Eğer davacının elinde aynı sonucu alabileceği bir eda davası (alacak, tahliye vb.) açma imkanı varsa, kural olarak tespit davası açmakta hukuki yararı olmadığı kabul edilir.

Türleri

Tespit davaları iki şekilde karşımıza çıkar:

Olumlu (Müspet) Tespit Davası: Bir hakkın veya hukuki ilişkinin var olduğunun tespit edilmesi talebiyle açılır.
Olumsuz (Menfi) Tespit Davası: Bir hakkın veya hukuki ilişkinin var olmadığının (örneğin bir borcun bulunmadığının) tespit edilmesi talebiyle açılır.

En Sık Karşılaşılan Örnekler

Hizmet Tespit Davası: İşçinin sigortasız çalıştırıldığı sürelerin veya eksik yatırılan primlerinin tespiti amacıyla İş Mahkemelerinde açılır.
Kira Tespit Davası: Kira bedelinin yeni dönem için hakkaniyete uygun olarak mahkemece belirlenmesi amacıyla açılır.
Menfi Tespit Davası: Borçlu olmadığı halde hakkında icra takibi başlatılan veya icra tehdidi altında olan kişinin borçsuzluğunu kanıtlamak için açtığı davadır.
Muhdesatın Aidiyeti Davası: Bir taşınmaz üzerindeki yapı, ağaç gibi unsurların (muhdesat) kime ait olduğunun belirlenmesi amacıyla açılır.

Hüküm ve Sonuçları

Tespit davası sonucunda verilen kararlar yenilik doğurmaz (inşai nitelikte değildir) veya eda davalarında olduğu gibi doğrudan cebri icra (haciz, tahliye vb.) yetkisi vermez.
Mahkemenin verdiği karar, söz konusu hukuki ilişkinin varlığını veya yokluğunu kesin hüküm olarak karara bağlar ve taraflar arasındaki belirsizliği giderir.