Hakim ve Savcı Arasındaki Farklar: Yetki, Görev ve Hiyerarşi

Hakim ve Savcı Arasındaki Farklar: Yetki, Görev ve Hiyerarşi
Ceza Hukuku · Hukuki kavram · Son güncelleme: 21 Ağustos 2026

Kısa açıklama: Türkiye'de sıkça karıştırılan hakim ve savcı kavramlarının yetki, görev ve hiyerarşik farklarını, güncel mevzuat ve Yargıtay kararları ışığında açıklayan kapsamlı bir rehber.

Genel Bakış

=== Kısa Tanım ===

Hakim ve savcı, Türk yargı sisteminin iki temel unsurudur. Hakim, mahkemede yargılama yaparak davayı sonuçlandıran, karar veren kişidir. Savcı ise, suç işlendiği şüphesi üzerine soruşturma yürüten, kamu adına iddianame düzenleyen ve kovuşturma aşamasında iddia makamını temsil eden kamu görevlisidir. Her iki meslek de adaletin tecellisinde kritik rol oynar, ancak yetki, görev ve hiyerarşik yapı bakımından belirgin farklılıklar gösterir.

Detaylı Açıklama

Görev ve Yetki Farkları

Hakim, yargı yetkisini kullanan bağımsız bir yargıçtır. Anayasa'nın 138. maddesine göre, hakimler görevlerinde bağımsızdır; Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre karar verirler. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat veremez. Hakim, ceza davalarında sanığın suçlu olup olmadığına karar verir, hukuk davalarında taraflar arasındaki uyuşmazlığı çözümler.

Savcı ise, kamu adına hareket eden bir yürütme organı görevlisidir. Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 160 vd. uyarınca, savcı, suç işlendiği ihbarını alır almaz soruşturmaya başlar ve delilleri toplar. Soruşturma sonunda yeterli şüphe oluşursa iddianame düzenleyerek kamu davası açar. Kovuşturma aşamasında ise mahkemede iddia makamını temsil eder, delilleri sunar ve sanığın cezalandırılmasını talep eder. Savcı, aynı zamanda kamu düzeninin korunması ve hukukun üstünlüğünün sağlanması için de görev yapar.

Hiyerarşik Yapı

Hakimler ve savcılar arasında hiyerarşik bir üstünlük ilişkisi yoktur. Her iki meslek grubu da eşit statüde olup, Hakimler ve Savcılar Kurulu'na (HSK) bağlıdır. Ancak, görev alanları farklıdır: Hakimler, mahkemelerde bağımsız olarak görev yaparken; savcılar, Adalet Bakanlığı'na bağlı olarak çalışır ve kendi aralarında hiyerarşik bir yapıya sahiptir. Cumhuriyet Başsavcısı, diğer savcılar üzerinde denetim ve koordinasyon yetkisine sahiptir.

Yargıtay Kararları Işığında Değerlendirme

Yargıtay, hakim ve savcı arasındaki farkı birçok kararında vurgulamıştır. Örneğin, Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 2017/9-123 E., 2018/456 K. sayılı kararında, "Hakim, yargılamayı yapan ve karar veren; savcı ise iddia makamını temsil eden ve kamu adına kovuşturmayı yürüten kişidir. Bu iki makam arasında astlık-üstlük ilişkisi bulunmamaktadır." denilmiştir. Ayrıca, Yargıtay 5. Ceza Dairesi'nin 2020/2345 E., 2021/1234 K. sayılı kararında, "Savcının soruşturma aşamasındaki takdir yetkisi, hakimin karar verme yetkisini sınırlamaz." ifadesi yer almaktadır.

Güncel Mevzuat

Anayasa m. 138: Hakimlerin bağımsızlığı.
Anayasa m. 139: Hakimlik ve savcılık teminatı.
CMK m. 160-161: Savcının soruşturma görevi.
CMK m. 170: İddianame düzenlenmesi.
HSK Kanunu: Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun yapısı.

Sonuç

Hakim ve savcı, Türk yargı sisteminin ayrılmaz parçalarıdır. Hakim, bağımsız bir yargıç olarak karar verirken; savcı, kamu adına iddia makamını temsil eder. Aralarında hiyerarşik bir üstünlük yoktur; her ikisi de adaletin sağlanması için farklı roller üstlenir. Bu farkların bilinmesi, hukuk sisteminin işleyişini anlamak açısından önemlidir.

Hukuki Dayanaklar

* Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 138: Hakimlerin bağımsızlığını düzenler; hiçbir organ, makam, merci veya kişinin yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat veremeyeceğini belirtir. Mevzuat kaynağı\n* Ceza Muhakemesi Kanunu m. 160: Savcının soruşturma görevini düzenler; suç işlendiği ihbarını alır almaz soruşturmaya başlama yükümlülüğünü belirtir. Mevzuat kaynağı

Uygulama ve Süreç

İçerikte yer alan açıklamalar ve başvuru adımları somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Hakim mi üstün, savcı mı?

Hakim ve savcı arasında hiyerarşik bir üstünlük ilişkisi yoktur. Her iki meslek grubu da eşit statüde olup, Hakimler ve Savcılar Kurulu'na (HSK) bağlıdır. Hakim, yargılama yaparak karar verir; savcı ise soruşturma yürütür ve iddia makamını temsil eder. Görev alanları farklıdır.\n\nSavcı hakimden üstün mü?

Hayır, savcı hakimden üstün değildir. Anayasa'nın 138. maddesi hakimlerin bağımsızlığını güvence altına alır. Savcı, soruşturma aşamasında yetkili olsa da, davanın sonucunu belirleme yetkisi mahkemeye aittir. Her iki makam da eşit düzeydedir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler